Depolama Alanlarında Yüksek Genleşmeli Köpükle Yangın Söndürme Sistemleri

Volkan Kaya

Satın Alma ve Tedarik Zinciri Direktörü

Evenos Yangın Güvenlik Sistemleri A.Ş.

Depolama faaliyetlerinin yürütüldüğü yapı ve mahallere duyulan ihtiyaç sürekli artarken, mevcut hacimlerin daha yoğun kullanılması ve birim hacimde daha fazla ürün bulundurulması gereksinimi de giderek yükselmektedir. Depolanan malzeme miktarının birçok kullanım alanına kıyasla daha fazla olması, bu tür tesislerde yangından kaynaklanabilecek risklerin de büyümesine neden olmaktadır. Bu nedenle depolama amaçlı alanların yangın güvenliği bakımından özel olarak değerlendirilmesi ve uygun koruma tedbirlerinin uygulanması gerekmektedir.

Bir depolama tesisinin yangına karşı korunması genel olarak mimari düzenlemeler, yapısal tedbirler, yangın algılama çözümleri ve yangın söndürme sistemleri kapsamında ele alınır. Mimari açıdan kaçış mesafelerinin ilgili standartlara uygun belirlenmesi, kaçış yollarının mevzuatta öngörülen asgari genişlikleri sağlaması ve yeterli sayıda çıkış düzenlenmesi temel gereklilikler arasındadır. Yapısal açıdan ise ilgili bina bölümlerinin gerekli yangına dayanım ve yalıtım seviyelerini karşılaması gerekir. Algılama sistemi seçilirken deponun özelliklerine uygun, olası bir yangını mümkün olan en kısa sürede tespit ederek ilgili birimlere bildirim sağlayabilecek bir çözüm tercih edilmelidir. Söndürme yöntemi belirlenirken mühendislik hesapları esas alınmalı, teknik verimlilik ile maliyet birlikte değerlendirilerek uygun sistem seçilmelidir. Bu metinde, yangınla mücadelede kullanılan yöntemlerden biri olan yüksek genleşmeli köpüklü söndürme sistemleri ele alınmaktadır.

Depolama tesislerinde kullanılacak söndürme yönteminin belirlenmesi birden fazla değişkene bağlıdır. Depolanan ürünün niteliği, yanıcı veya parlayıcı sıvı içerip içermemesi, depolama şekli ve yüksekliği, sistemin yatırım maliyeti ile diğer teknik koşullar bu değerlendirmede dikkate alınan başlıca unsurlardır. Yüksek genleşmeli köpüklü söndürme sistemleri, kağıt ve lastik gibi A Sınıfı yangın oluşturabilecek ürünlerin bulunduğu alanlarda da uygulanabilmekle birlikte, daha yaygın olarak yanıcı ve parlayıcı sıvıların depolandığı tesislerde tercih edilmektedir. Çalışma prensibi, korunacak hacmin yüksek genleşmeli köpük ajanı ile belirli bir seviyeye kadar doldurulması ve yangının bu yolla kontrol altına alınarak söndürülmesine dayanır. Bu yaklaşım farklı depolama uygulamalarında kullanılmaktadır.

Yüksek genleşmeli köpüklü söndürme sistemlerinin depolama alanlarındaki tasarımında yaygın biçimde başvurulan temel dokümanlardan biri NFPA 11, Standard for Low, Medium, and High Expansion Foam standardıdır. Türkiye’de yürürlükte bulunan ulusal düzenleme ve standartlarda bu sistemlere ilişkin ayrıntılı tasarım hükümleri sınırlı olduğundan, benzer depolama uygulamalarında NFPA 11 esaslarından da yararlanılmaktadır.

Tasarım sürecinde öncelikle belirlenmesi gereken temel değerlerden biri, köpük batma zamanı olarak tanımlanan süredir. Bu sürenin belirlenmesinde depolanan malzemenin türü, alanın ilave olarak sabit bir sprinkler sistemi ile korunup korunmadığı ve yapının yangına karşı dayanım seviyesi dikkate alınır. Malzemeler; yanıcı sıvılar, parlayıcı sıvılar, lastikler, düşük yoğunluklu yanıcı ürünler ve yüksek yoğunluklu yanıcı ürünler gibi farklı gruplar altında değerlendirilir. Yanıcı ve parlayıcı sıvılara ilişkin sınıflandırma genel olarak aşağıdaki şekilde yapılır:

• Class I A: Parlama noktası 22,8 °C değerinin altında ve kaynama noktası 37,8 °C değerinin altında olan sıvılar
• Class I B: Parlama noktası 22,8 °C değerinin altında, kaynama noktası ise 37,8 °C veya üzerinde olan sıvılar
• Class I C: Parlama noktası 22,8 °C veya üzerinde ancak 37,8 °C değerinin altında olan sıvılar
• Class II: Parlama noktası 37,8 °C veya üzerinde ancak 60 °C değerinin altında olan sıvılar
• Class III A: Parlama noktası 60 °C veya üzerinde ancak 93 °C değerinin altında olan sıvılar
• Class III B: Parlama noktası 93 °C veya üzerinde olan sıvılar

NFPA 11 içerisindeki ilgili tablolarda, yanıcı ve parlayıcı sıvıların değerlendirilmesinde 38 °C sıcaklık değeri esas alınmakta ve sıvılar bu sınır dikkate alınarak kategorilere ayrılmaktadır.

Tasarım açısından belirlenmesi gereken bir diğer temel veri, korunacak deponun ölçüleri ile en yüksek depolama seviyesidir. Bu söndürme yöntemi, korunan hacmin köpükle doldurulması esasına dayandığı için köpük seviyesinin maksimum depolama yüksekliğinin 1,1 katına veya bu seviyenin 0,6 metre üzerine kadar ulaşması gerekir. Tasarımda bu iki değerden daha büyük olanı dikkate alınır. NFPA 11 içinde tanımlanan hesaplama esasları kullanılarak gerçek köpük uygulama oranı, ilgili hacmin doldurulabilmesi için gerekli akış miktarı ve ihtiyaç duyulan köpük ajanı kapasitesi belirlenir.

Farklı üreticiler tarafından sunulan köpük jeneratörleri, çalışma debisi, basınç değeri ve genleşme oranı bakımından birbirinden farklı özellikler gösterebilir. Hesaplamalar sonucunda ihtiyaç duyulan performans değerleri belirlendikten sonra, bu gereksinimleri sağlayabilecek jeneratör tipi ile gerekli cihaz adedi seçilir. Köpük ajanının depolanacağı tankın kapasitesi de hesaplanan ajan miktarını karşılayacak şekilde belirlenir.

Yüksek genleşmeli köpüklü söndürme sistemlerinde önemli konulardan biri de kullanılacak köpük ajanının türü ve yangın söndürme performansıdır. Tasarım ve kurulum aşamasında seçilen ajanın yüksek genleşmeli köpük sistemlerinde kullanıma uygun olduğu üretici tarafından doğrulanmalı ve ürün gerekli sertifikalara sahip olmalıdır. Uygulamada, bu tür sistemlerde uygunluğu teyit edilmemiş köpük ajanlarının kullanıldığı durumlarla karşılaşılabilmektedir. Uygun olmayan bir ürün kullanılması, yapılan yangın güvenliği yatırımının beklenen sonucu vermemesine ve gerçek bir yangın durumunda yeterli söndürme performansının sağlanamamasına yol açabilir. Bu nedenle kullanılacak köpük ajanının sistemle uyumluluğu konusunda üretici bilgileri ve onayı mutlaka dikkate alınmalıdır.

Sistemin öngörülen performansa ulaşması ve söndürme kabiliyetinin en yüksek seviyede tutulabilmesi için tasarım, projelendirme, montaj ve devreye alma süreçlerinin tamamında ilgili uluslararası standartların gereklerine uyulması gerekir. Sistemin doğru biçimde tesis edilmesi ve uygulamanın bu konuda yeterli teknik yetkinliğe sahip kuruluşlar tarafından gerçekleştirilmesi, güvenilir bir yangın koruma çözümü elde edilmesi açısından temel koşullardan biridir.