Muharrem Akbulut

Öğr. Gör. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu, Sivil Savunma ve İtfaiyecilik Programı 

1. GİRİŞ

Yangın sahası; hızla değişen ısı ve duman koşulları, yön kaybı, yapı davranışlarının öngörülemezliği ve eş zamanlı görev yürütme zorunluluğu nedeniyle yüksek riskli bir çalışma ortamıdır. Bu tür ortamlarda güvenlik, yalnızca kişisel koruyucu donanımın varlığıyla açıklanamaz; ekip düzeyinde koordinasyon, komuta-kontrol ve ortak durumsal farkındalık üretimiyle yakından ilişkilidir. Belirsizliğin yüksek olduğu yangın sahasında, standartlaşmış rol ve görev tanımları ile tek komuta düzeni; karışıklığı azaltır, kararları hızlandırır ve hataya dayanıklı bir müdahale performansı üretir (Bigley ve Roberts, 2001; Weick ve Sutcliffe, 2015). Öte yandan karmaşık sistemlerde küçük aksaklıkların birikerek büyük sonuçlar doğurabileceğini ifade eden “normal kazalar” yaklaşımı, iletişim kopukluklarının ve algı eksiklerinin yangın sahasında neden risk çarpanı olabileceğini açıklamak için yararlıdır (Perrow, 1984).

Bu makale, yangın müdahalelerinde ekip güvenliğinin iki temel bileşenine odaklanmaktadır: ekip içi telsiz iletişimi ve kişisel termal görüntüleme kamerası kullanımı. Sahada sık görülen iki pratik sorun özellikle ele alınmıştır. Her ekip üyesinde bireysel telsiz bulunmaması ve termal görüntüleme kamerasının genellikle ekipte yalnızca bir personelde olması. Bu iki sınırlılık birlikte görüldüğünde, hem bilginin dolaşımı hem de tehlikenin erken fark edilmesi zayıflayabilmekte; arama–kurtarma faaliyetleri uzayabilmekte ve ekiplerin kendini güvende hissetme düzeyi olumsuz etkilenebilmektedir.

2. YÖNTEM
Bu çalışma, konuyla ilgili kaynaklar incelenerek ve sahadaki gözlemlerle desteklenerek hazırlanmıştır. Yangın sahasında iletişim, komuta-kontrol, durumsal farkındalık ve termal görüntüleme teknolojileri başlıklarındaki seçilmiş uluslararası kaynaklar anlatı temelli biçimde derlenmiş; bu kuramsal çerçeve, saha gözlemleriyle bağlamsallaştırılmıştır. Saha değerlendirmeleri bağımsız bir veri seti olarak değil, literatürde tanımlanan mekanizmaların operasyonel bağlamda anlaşılmasını destekleyen açıklayıcı bir çerçeve olarak kullanılmıştır.

3. KAVRAMSAL ÇERÇEVE
Yüksek riskli operasyonlarda ekip güvenliği çoğunlukla erken fark etme, hızlı paylaşma ve uyumlu hareket döngüsü içinde üretilir (Weick ve Sutcliffe, 2015). Bu döngünün iki tamamlayıcı girdisi vardır: bilgi akışını sağlayan iletişim altyapısı (telsiz) ve tehlikeyi görünür kılan algı/tespit kapasitesi (termal görüntüleme). İletişim güçlü iken tespit zayıfsa ekip geç fark eder; tespit güçlü iken iletişim zayıfsa ekip görür ama paylaşamaz. Bu nedenle iki bileşen ayrı araçlar değil, birlikte işleyen bir operasyonel güvenlik sistemi olarak ele alınmalıdır.

Yazının devamı için tıklayın