46 YANGIN VE GÜVENLİK • EYLÜL - EKİM / 2026 kuvvet etkileşimleri dikkate alınır. EN 1992-1-1 [3] Bölüm 5.8.8'de verilen nominal eğrilik yöntemine dayalı olarak manuel bir hesaplama mümkün olsa da, bileşen düzeyindeki yaklaşımın karmaşıklığı nedeniyle pratikte genellikle hesaplama programları kullanılır. Çelik donatılı betonarme bir kolonun bileşen seviyesinde hesaplanan taşıma kapasitesi, kesit yaklaşımıyla hesaplanandan daha düşüktür. Bununla birlikte, yangın testi açısından, kesit yaklaşımı, bileşen seviyesi yaklaşımına kıyasla daha yüksek bir test yüküyle sonuçlanır. Sonuç olarak, kesit yaklaşımına dayalı bir test yükü, yangın testinde elde edilen yangın direncini azaltır. Bu nedenle, doğru bir test yükü hesaplaması sağlamak için bileşen seviyesi yaklaşımı kullanılmalıdır. Bölüm 4.4'te, kesit ve bileşen seviyesi yaklaşımına dayalı olarak taşıma kapasitesinin ve sonuçta ortaya çıkan test yükünün hesaplanmasına ilişkin bir örnek sunulmuş ve tartışılmıştır. 3.4. Sınır Koşulları Bölüm 3.3'te zaten açıklandığı gibi, EN 1992-1-1 [3]'e göre çelik takviyeli beton kolonun yük taşıma kapasitesi sınır koşullarına da bağlıdır. Kolonun etkin uzunluğu(l0) Sütun uzunluğunun çarpılmasıyla hesaplanır.LYani, uç sınırlayıcılar arasındaki sıkıştırma elemanının net yüksekliği, etkin uzunluk katsayısı ile ifade edilir.(b)Bu katsayı, burkulmanın etkilerini ele alır ve bir kolonun sapma eğrisinin bükülme noktalarına bağlıdır; örnekler için Şekil 2'ye bakınız. Eurocode'da [3] tanımlanan burkulma modları, olası sınır koşullarının idealize edilmiş biçimleridir. Yangın dayanımı testleri için tanımlanmış bir burkulma uzunluğu kullanılır. Bu uzunluk, test düzeneğinin özelliklerine ve testin hazırlanması ve yürütülmesi sırasındaki güvenlik hususlarına bağlıdır. Test yükünün belirlenmesi için, gerçek uygulamada amaçlananla aynı yük kullanım oranının yangın testinde de korunması gerekir. Bu, gerçek uygulamada mevcut olan burkulma uzunluğundan sapmalara izin verirken, test sonuçlarının bir binadaki gerçek uygulama için uygunluğunu korur, bkz. EN 1365-4'ün [6] Ek A.3'ü. Etkin uzunluğun azaltılmasıl0Kolonun inceliği, taşıma kapasitesini artırır ve bu da yangın dayanımı testinde uygulanacak yükün daha yüksek olmasına yol açar. Kolonun inceliği l Etkin uzunluk kullanılarak hesaplanır.l0ve eylemsizlik yarıçapı (i) Çelik donatılı betonarme kolonun çatlamamış kesitinin inceliği. Bir kolonun stabilitesi ve burkulmaya yatkınlığı, incelikten önemli ölçüde etkilenir.l Örneğin, bir artış l Burkulma etkilerini kolaylaştırır ve taşıma kapasitesini azaltır. Ayrıca, incelik l ikinci dereceden etkilerin olup olmadığına karar vermek için kullanılır. l>llim[3] taşıma kapasitesinin hesaplanmasında dikkate alınmalıdır, bkz. Bölüm 1.2. Yangın testleri için test yükünün hesaplanmasında, sınır koşulları açısından çeşitli eksiklikler ortaya çıkabilir. EN 1365-4 [6]'e göre, yangın testindeki sınır koşulları ile kolonun ortam sıcaklığı tasarımı için kullanılanlar arasındaki herhangi bir sapma dikkate alınmalıdır. Örneğin, ortam sıcaklığı tasarımı, mafsallı uçlara sahip bir kolona dayanabilir. b=1.0Yangın testinde ise menteşeli-sabit uçlu bir kolon kullanılmıştır. b=0.7Bu nedenle, yangın testindeki kolon, ortam sıcaklığındaki tasarıma göre daha yüksek yük taşıma kapasitesine sahiptir. Ancak, yangın testinde b'deki değişim dikkate alınmazsa, kolon için elde edilen test yükü çok düşük olacaktır. Sonuç olarak, deneysel olarak belirlenen yangın dayanımı ve yangın durumundaki yük taşıma kapasitesi her ikisi de abartılı olacaktır. Buna ilişkin bir örnek Bölüm 4.4'te verilmiştir. 3.5 . Yayınlar Çelik donatılı beton kolonlar üzerinde yapılan yangın testleri, özellikle test yükü hesaplaması konusunda kapsamlı bir literatür taraması yapılmıştır. Sonuçlar Tablo 1'de sunulmuştur. Bölüm 3.2 ila 3.4'te açıklanan test yükü hesaplamasını etkileyen ana faktörler detaylı olarak analiz edilmiştir. Bu nedenle, aşağıdaki üç kategori ele alınmıştır: malzeme dayanımı (karakteristik veya ortalama değerler), sınır koşulu (sabit veya mafsallı) ve hesaplama yöntemi (kesit veya bileşen yaklaşımı ve ikinci dereceden etkilerin etkisi). Yayın, belirtilen bir kategori için bilgi içermiyorsa, '-' ile işaretlenmiştir. İncelenen yayınların tamamı, yangın testinde uygulaMAKALE Şekil 2. [3]'e göre kolonların farklı burkulma modları .
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=