Yangın Güvenliği COP31'in Neresinde?

Haldun Seber

İklim değişikliğine uyum, işletmelerin yangın güvenliği politikalarını yeniden değerlendirmesini gerektiriyor. İklim değişikliği artık yalnızca çevresel bir sorun değil; sanayiden enerjiye, şehirleşmeden afet yönetimine kadar pek çok alanı doğrudan etkileyen küresel bir risk haline gelmiştir. Artan sıcaklıklar, kuraklık ve aşırı hava olayları, yangın risklerinin de yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. COP31 ile birlikte iklim değişikliğine uyum ve dirençlilik konuları yeniden gündeme gelirken, yangın güvenliğinin bu sürecin neresinde durduğu da önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu makalede, iklim değişikliğinin yangın güvenliğine etkilerini ve işletmelerin bu alanda üstlenmesi gereken sorumlulukları ele alacağız.

COP31 nedir, neyi amaçlamaktadır?

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında gerçekleştirilen Taraflar Konferansı'nın 31'incisi olan COP31, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da düzenlenmektedir. COP toplantılarının temel amacı; iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası iş birliğini geliştirmek, sera gazı emisyonlarını azaltmak, iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamak ve ülkelerin iklim politikalarını somut uygulamalara dönüştürmektir.

COP31'in önemli yaklaşımı ise alınan kararların ve verilen taahhütlerin uygulamaya geçirilmesidir. Bu kapsamda yalnızca devletler değil; özel sektör, sanayi kuruluşları, yerel yönetimler, bilim insanları ve sivil toplum kuruluşları da iklim eyleminin paydaşlarıdır. Özellikle iklim dirençli şehirler, sanayi ve teknoloji, enerji dönüşümü, kritik altyapılar ve doğanın korunması gibi konular, işletmelerin faaliyetlerini doğrudan ilgilendirmektedir.

Yangın güvenliği COP31'in neresinde?

COP31'in gündeminde yangın güvenliği, bağımsız ve müstakil bir müzakere başlığı olarak yer almamaktadır. Ancak iklim değişikliğine uyum ve afetlere karşı dirençlilik politikaları değerlendirildiğinde yangın güvenliği bu gündemin önemli bileşenlerinden biridir. Artan sıcaklıklar, uzun süreli kuraklık, aşırı hava olayları ve değişen iklim koşulları; orman yangınlarının yanı sıra sanayi tesisleri, enerji üretim merkezleri, kimyasal depolama alanları, lojistik merkezler ve yerleşim bölgeleri için de yeni riskler oluşturmaktadır.

Öte yandan yenilenebilir enerji yatırımları, güneş enerjisi sistemleri, batarya enerji depolama tesisleri ve elektrikli araç altyapıları da kendilerine özgü yangın ve acil durum riskleriyle birlikte değerlendirilmektedir. Burada önemli olan, yangın güvenliğini yalnızca yangın söndürme sistemlerinin kurulması veya mevzuat şartlarının yerine getirilmesi olarak görmemektir. Yangın güvenliği; iklim değişikliğine uyum, işletme sürekliliği, çevrenin korunması, çalışanların güvenliği ve kritik altyapıların dayanıklılığıyla birlikte ele alınmalıdır.

İşletmelerin İSG, çevre ve sağlık birimleri COP31 kapsamında neler yapabilir?

İşletmelerin iklim değişikliğiyle mücadele çalışmalarında İSG, Çevre ve Sağlık birimleri önemli görevler üstlenmektedir. Ancak yangın güvenliği ve acil durum yönetimi bu birimlerin ortak çalışma alanı olarak değerlendirilmelidir. Peki işletmeler bu süreçte nereden başlamalıdır?

· İklim kaynaklı yangın riskleri yeniden değerlendirilmeli

İşletmelerin mevcut risk değerlendirmeleri yalnızca bugünkü çalışma koşullarına göre değil, gelecekte karşılaşabilecekleri iklim koşulları dikkate alınarak da gözden geçirilmelidir. Özellikle;

Aşırı sıcaklıkların elektrik sistemleri, makine ve ekipmanlar üzerindeki etkileri,

Kuraklık ve sıcak hava koşullarının yangın başlama ve yayılma ihtimaline etkisi,

Ormanlık alanlara komşu tesislerde dış kaynaklı yangın tehlikesi,

Kimyasal maddelerin sıcaklık değişimlerinden etkilenmesi,

Enerji depolama sistemleri ve lityum batarya yangınları,

Su kaynaklarının azalması nedeniyle yangın söndürme kapasitesinde yaşanabilecek sorunlar ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

· Yangın önleme politikaları güçlendirilmeli

İşletmeler yangın meydana geldikten sonra müdahale etmeye odaklanmak yerine, yangının başlamasını önleyen tedbirleri geliştirmelidir. Bu kapsamda;

Elektrik tesisatları ve enerji sistemlerinin periyodik kontrolleri,

Sıcak çalışma izin sistemlerinin etkin uygulanması,

Yanıcı ve parlayıcı maddelerin güvenli depolanması,

Yangın yükünün ve tutuşma kaynaklarının kontrolü,

Bakım ve arıza yönetimi,

Yenilenebilir enerji ve batarya sistemlerine özel yangın güvenliği değerlendirmeleri kurumsal yangın önleme programlarının parçası olmalıdır.

· Acil durum planları iklim risklerine göre güncellenmeli

Mevcut acil durum planlarının yalnızca yangın, deprem ve iş kazası gibi geleneksel senaryoları içermesi yeterli olmayabilir.İşletmeler; orman yangınının tesise yaklaşması, aşırı sıcaklık nedeniyle ekipman arızası, enerji kesintisi, su temininde aksama, kimyasal sızıntı ve birbirini tetikleyen olaylar gibi senaryoları da değerlendirmelidir. Özellikle büyük sanayi kuruluşları, organize sanayi bölgeleri, limanlar ve enerji tesisleri için tesis dışı etkileri de dikkate alan müdahale ve tahliye planları hazırlanmalıdır.

· Tatbikatlar gerçek riskleri ölçmeli

Tatbikatlar yalnızca mevzuat gereği gerçekleştirilen bir faaliyet olarak görülmemelidir. İşletmeler, iklim kaynaklı afet ve yangın senaryolarını içeren masa başı ve saha tatbikatları düzenlemelidir. Bu tatbikatlarda;

Acil durum ekiplerinin müdahale kapasitesi,

İtfaiye ve dış acil müdahale birimleriyle koordinasyon,

Tahliye ve toplanma organizasyonu,

Haberleşme ve kriz yönetimi,

Yangın söndürme suyu ve diğer müdahale kaynaklarının yeterliliği,

Üretimin güvenli durdurulması ve yeniden başlatılması ölçülmeli, tespit edilen eksiklikler için düzeltici faaliyetler oluşturulmalıdır.

· İşletmeler İSG COP31'e yangın güvenliği özelinde nasıl katkı sağlayabilir

COP31 yalnızca devletlerin iklim politikalarını açıkladığı bir toplantı değildir. Özel sektörün de kendi faaliyet alanında çözüm geliştirmesi beklenen bir uygulama platformudur. Bu nedenle ülkemizdeki kurumsal ve özel işletmelerin yangın güvenliği alanında yapabilecekleri çalışmalar bulunmaktadır.

· Kurumsal yangın güvenliği ve iklim dayanıklılığı politikası oluşturulmalı

İşletmelerin çevre ve sürdürülebilirlik politikalarında yangın güvenliğine de yer verilmelidir. Yangın güvenliği hedefleri, kurumsal risk yönetimi ve iklim değişikliğine uyum planlarıyla ilişkilendirilmelidir.

· Yangın güvenliği performansı ölçülmeli

İşletmeler yalnızca meydana gelen yangın sayılarını takip etmemelidir. Yangın önleme çalışmalarının etkinliğini gösterecek performans göstergeleri de belirlemelidir. Örneğin;

Tamamlanan yangın risk değerlendirmelerinin oranı,

Giderilen yangın güvenliği eksiklikleri,

Bakım ve kontrol faaliyetlerinin gerçekleşme oranı,

Acil durum ekiplerinin eğitim ve yeterlilik düzeyi,

Tatbikatlarda belirlenen müdahale ve tahliye performansı,

Yangın güvenliği yatırımlarının gerçekleşme durumu.

Bu göstergeler belirli dönemlerde üst yönetime raporlanmalıdır.

· Kurumlar arası iş birliği geliştirilmelidir

Özellikle organize sanayi bölgeleri, serbest bölgeler, limanlar ve büyük sanayi yerleşkelerinde yangın güvenliği yalnızca tek bir işletmenin sorumluluğunda değerlendirilemez. Komşu tesisler, OSB itfaiyeleri, belediye itfaiye teşkilatları, AFAD, sağlık kuruluşları ve ilgili kamu birimleri arasında koordinasyon geliştirilmelidir. Ortak müdahale planları, karşılıklı kaynak desteği, haberleşme prosedürleri ve müşterek tatbikatlar bu iş birliğinin temel araçlarıdır.

· Yangın sonrası olay incelemesine önem verilmelidir

Yangın güvenliğinin geliştirilmesinde yaşanan olaylardan ders çıkarmak büyük önem taşımaktadır. Yangın, patlama ve diğer acil durumların ardından yalnızca hasarın belirlenmesiyle yetinilmemeli; olayın oluş mekanizması, teknik ve organizasyonel nedenleri, güvenlik bariyerlerinin başarısızlıkları ve tekrarını önleyici tedbirler araştırılmalıdır. Olay incelemesi sonuçları, risk değerlendirmelerine ve önleyici güvenlik programlarına aktarılmalıdır.

Ülkemizdeki işletmelere ve kurumlara ne görevler düşüyor?

Türkiye'nin COP31'e ev sahipliği yapması, iklim değişikliği ve afetlere karşı dirençlilik konularında ülkemizdeki kurum ve işletmeler için önemli bir farkındalık ve uygulama fırsatı oluşturmaktadır. Ülkemizin 2024–2030 İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı ile Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) da sanayi, enerji, şehirler, orman yangınları ve afet risklerinin azaltılması gibi alanlarda çalışmaların önemini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede;

Kamu kurumları: Yangın ve afet risklerinin azaltılması, kurumlar arası koordinasyon, erken uyarı ve müdahale kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalarını güçlendirmelidir.

Sanayi kuruluşları: İklim kaynaklı risklerini değerlendirmeli, yangın önleme ve müdahale altyapılarını gözden geçirmeli, üretim sürekliliğini sağlayacak tedbirleri geliştirmelidir.

Organize sanayi bölgeleri: Bölgesel yangın risk analizleri, ortak müdahale kapasitesi, su kaynakları, ulaşım ve haberleşme altyapısı üzerinde çalışmalar yürütmelidir.

Enerji ve lojistik kuruluşları: Kritik tesislerin, enerji depolama alanlarının ve tedarik zincirlerinin yangın ve afetlere karşı dayanıklılığını artırmalıdır.

İSG, Çevre ve Sağlık birimleri: Yangın güvenliği uzmanları ve acil durum ekipleriyle birlikte çalışarak iklim risklerini kurumsal yönetim süreçlerine dahil etmelidir.

Burada önemli bir hususun altını çizmek gerekir: COP31 tek başına işletmelere yeni bir yangın güvenliği mevzuatı veya doğrudan yeni bir yükümlülük getirmemektedir. İşletmeler mevcut yasal sorumluluklarını yerine getirirken iklim değişikliğine uyum ve kurumsal dayanıklılık çalışmalarını da geliştirmelidir.

Yangın güvenlik uzmanlarına ve itfaiye teşkilatlarına daha fazla sorumluluk düşmüyor mu?

İklim değişikliğiyle birlikte yangın güvenliği alanında ihtiyaç duyulan uzmanlık da gelişmektedir. Yangın güvenliği uzmanları yalnızca yangın söndürme sistemlerini, kaçış yollarını veya mevzuat uygunluğunu değerlendiren kişiler olarak düşünülmemelidir.

Geleceğin yangın güvenliği yaklaşımında;

İklim kaynaklı yangın risk analizleri,

Endüstriyel yangın ve patlama risklerinin değerlendirilmesi,

Kritik altyapıların korunması,

Afet ve acil durum planlaması,

Yangın müdahale kapasitesinin geliştirilmesi,

Olay yeri incelemesi ve kök neden analizi,

Kurumsal yangın güvenliği denetimleri birlikte ele alınmalıdır.

İtfaiye teşkilatlarının da değişen iklim koşullarına uygun araç, ekipman, eğitim, müdahale stratejisi ve kurumsal kapasite geliştirmesi önem taşımaktadır.

İklim dirençli işletmelerin temelinde yangın güvenliği başlığı da bulunmalıdır.

COP31, iklim değişikliğiyle mücadelede hedeflerin açıklanmasının ötesine geçerek uygulama ve iş birliğinin önemini ortaya koymaktadır.

Bu süreçte işletmelerin yalnızca karbon emisyonlarını azaltmaya veya enerji verimliliği yatırımlarına odaklanması yeterli değildir. İklim değişikliğinin oluşturduğu yangın, patlama, kimyasal olay ve diğer acil durum risklerine karşı da hazırlıklı olmaları gerekmektedir.

Unutulmamalıdır ki bir işletmenin sürdürülebilirliği yalnızca çevresel etkilerini azaltmasıyla değil, çalışanlarını, tesislerini, çevresini ve faaliyet sürekliliğini koruyabilmesiyle de ölçülmelidir.

Yangın güvenliği, sürdürülebilirliğin dışında değil, tam merkezinde değerlendirilmelidir.

COP31 vesilesiyle işletmelerimize, kamu kurumlarımıza ve yangın güvenliği alanında çalışan tüm profesyoneller olarak iklim değişikliğine karşı dirençli bir gelecek istiyorsak yangın güvenliğini bugünden kurumsal iklim uyum politikalarımızın ayrılmaz bir parçası haline getirmeliyiz.