M. Salih KORKMAZ

Mühendislik ve Kontrol Müdürü / Efectis Era Avrasya

Son yıllarda sıklığı ve etkileri giderek artan orman yangınları; insan yaşamını, doğal yaşam alanlarını, biyolojik çeşitliliği, yerleşim alanlarını ve ekonomik faaliyetleri doğrudan tehdit etmektedir. Orman yangınları aynı zamanda atmosfere yüksek miktarda sera gazı ve partikül madde salınmasına, toprağın yapısının bozulmasına, erozyon riskinin artmasına ve ekosistemlerin karbon tutma kapasitesinin azalmasına neden olmaktadır.

Tarım ve Orman Bakanlığının yayımladığı resmi verilere göre, Türkiye’de 2025 yılında 3.224 orman yangını meydana gelmiş ve toplam 81.473 hektar orman alanı zarar görmüştür. Bu değer, 2024 yılında kaydedilen 27.485 hektarlık kaybın yaklaşık üç katıdır. 2016-2025 yıllarını kapsayan son 10 yıllık dönemde ise Türkiye’de toplam 28.406 orman yangını meydana gelmiş ve yaklaşık 335.876 hektar alan yangınlardan etkilenmiştir.

2025 yılında meydana gelen yangınların 160’ı kasıt, 1.753’ü ihmal veya kaza, 279’u doğal nedenler kapsamında değerlendirilmiş; 1.032 yangının çıkış nedeni ise belirlenememiştir. Buna göre, çıkış nedeni belirlenebilen yangınların büyük çoğunluğunun insan kaynaklı olduğu görülmektedir. Bu sonuçlar, orman yangınlarının önlenmesinde toplumsal farkındalığın, denetimin ve güvenli davranış alışkanlıklarının önemini açıkça ortaya koymaktadır.

Orman yangınlarının başlamasında çoğunlukla insan faaliyetleri etkili olsa da yangının büyüklüğünü ve yayılma hızını yalnızca çıkış nedeni belirlememektedir. Yüksek sıcaklık, düşük bağıl nem, uzun süreli kuraklık, kuvvetli ve değişken rüzgârlar ile yıldırım gibi meteorolojik koşullar; arazinin eğimi, yönü ve erişilebilirliği; bitki örtüsünün türü, sürekliliği, yoğunluğu ve nem içeriği yangın davranışını doğrudan etkilemektedir.

Bu nedenle orman yangınları yalnızca bir söndürme problemi olarak ele alınmamalıdır. Yangın öncesi risklerin belirlenmesi, yanıcı madde yükünün yönetilmesi, orman-yerleşim arayüzlerinin korunması, erken algılama ve ihbar sistemlerinin geliştirilmesi, müdahale ekiplerinin erişim olanaklarının iyileştirilmesi, tahliye planlarının hazırlanması ve yangın sonrası iyileştirme çalışmalarının birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Orman yangınlarının önemli bir bölümünün insan kaynaklı olması, toplum genelinde yangın güvenliği bilincinin geliştirilmesine yönelik çalışmaların gerekliliğini açıkça ortaya koymaktadır. Ormanlık alanlarda ve yakın çevrelerinde ateş yakılması, anız ve bahçe atıklarının kontrolsüz biçimde yakılması, söndürülmemiş sigara izmaritlerinin doğaya bırakılması ve yangın riski yüksek dönemlerde kıvılcım oluşturabilecek faaliyetlerin sürdürülmesi, büyük ölçekli yangınlara neden olabilmektedir.

Gelecek nesillere daha güvenli ve yaşanabilir bir çevre bırakabilmek için kamu kurumları, yerel yönetimler, üniversiteler, özel sektör kuruluşları ve sivil toplum örgütleri arasında sürekli ve disiplinler arası bir iş birliği kurulmalıdır. Bu kapsamda, farklı yaş ve meslek gruplarına yönelik yangın güvenliği eğitimleri, tahliye tatbikatları ve uygulamalı farkındalık programları planlanmalı ve düzenli olarak uygulanmalıdır.

Orman yangınlarının oluşumunun ve yayılmasının nüfus hareketliliği, yüksek sıcaklıklar, az yağış alma, rüzgâr veya yıldırım gibi hava koşullarına bağlı olduğu düşünülse de o bölgenin topografya ve bitki örtüsü de orman yangınları açısından mutlaka dikkate alınmalıdır. Bu sebeple orman yangınlarının karakteristiklerini belirlemek, yıkıcı etkilerini azaltmak, yangını kontrol altında tutmak ve söndürebilmek için disiplinler arası çalışmalar çok önemlidir.

Efectis yangın danışmanlık ekibi, ulusal ve uluslararası standartlar konusundaki uzmanlığı, yangın mühendisliği deneyimi ve laboratuvar altyapısıyla; orman yangınlarının önlenmesi, yangın risklerinin değerlendirilmesi ve toplumsal yangın bilincinin geliştirilmesine yönelik eğitim ve danışmanlık hizmetleri sunmaktadır.