43 YANGIN VE GÜVENLİK • EYLÜL - EKİM / 2026 MAKALE dikkate almaz ve tek numuneler üzerinde gerçekleştirilir. 1.2 . Çelik Takviyeli Beton Kolonlar EN 1992-1-1 [3], ortam sıcaklıklarında çelik takviyeli beton kolonların tasarımı için standartlaştırılmış bir çerçeve sağlar. Tasarım, kolon inceliği temel kavramına dayanmaktadır. (l) EN 1992-1-1 [3] Bölüm 5.8'e bakınız. Tasarlanan kolonun narinliği limit narinliğin altındaysa (llim) İkinci dereceden etkiler ihmal edilebilir. Kolon narinliği belirli bir değerin üzerindeyse llim İkinci dereceden etkiler de dikkate alınmalıdır. Bu amaçla üç yöntem sunulmaktadır: • Genel yöntem (Ref. [3]'deki Bölüm 5.8.6) • Nominal rijitliğe dayalı yöntem (Ref. [3]'deki Bölüm 5.8.7) • Nominal eğriliğe dayalı yöntem (Ref. [3]'deki Bölüm 5.8.8) Nominal eğrilik yöntemi, sabit normal kuvvete ve tanımlanmış burkulma uzunluğuna sahip tek kolonların tasarımı için özellikle uygundur. Bu yöntem elle hesaplama olarak gerçekleştirilebilir. Nominal rijitliğe dayalı yöntem Almanya'da yetkilendirilmemiştir ve bu yayında daha fazla ele alınmayacaktır. Genel yöntem yalnızca bilgisayar tabanlı hesaplamalar veya simülasyonlar için uygundur. Nominal eğrilik yöntemi, çelik donatılı beton kolonlar için basitleştirilmiş bir tasarım olduğundan ve sonuçlar her zaman ekonomik olmadığından, tek kolonların tasarımı için bu yöntem tercih edilmemelidir. (l>llim) Ortam sıcaklığındaki yangın dayanımı genellikle uygun bir yazılım programıyla desteklenen genel yöntemle gerçekleştirilir. Genel yöntem, iç kuvvetleri ve ikinci dereceden etkileri mümkün olduğunca gerçekçi bir şekilde belirlemek için yinelemeli bir prosedür kullanır. Bu yaklaşım, çelik donatılı beton kolonun hem doğrusal olmayan malzeme davranışını (plastisite) hem de geometrik doğrusal olmayanlıklarını (kusurlar) dikkate almayı sağlar. Dahası, nominal eğrilik yöntemine kıyasla daha ekonomik sonuçlar elde edilebilir. Bu çalışmada referans olarak kullanılan çelik donatılı beton kolonun tasarım yük taşıma kapasitesi de genel yöntem kullanılarak belirlenmiştir, bkz. Bölüm 4. Yangın testinde uygulanacak mekanik yük, ortam sıcaklığında hesaplanan çelik donatılı beton kolonun tasarım yük taşıma kapasitesine göre belirlenebilir, bkz. Bölüm 2. Yapısal yangın tasarımına ilişkin ayrıntılar EN 1992-1-2 [1]'de verilmiştir. Yangın testinin sonuçları, test edilen çelik donatılı beton kolonun yangın dayanımını EN 13501-2 [4]'e göre sınıflandırmak için kullanılabilir. Yangın dayanımı testine ilişkin kurulumla ilgili genel gereksinimler, örneğin sınır koşulları, fırın yükü vb., EN 1363-1'de [5] verilmiştir. Genel test prosedürü, ilk önce uygulanan ve yangın testi boyunca sabit tutulan mekanik bir yük ve standart sıcaklık-zaman eğrisine göre termal maruziyeti içerir [5]. Ayrıca, yangın durumunda yük taşıma kapasitesini değerlendirmek için performans kriterleri sağlanmıştır. Bununla birlikte, uygulanacak test yükü miktarı açısından bu standart yalnızca genel bir ifade içermektedir. Kolonların yangın testi için özel bir test standardı olan EN 1365-4 [6] de test yükünün hesaplanması için özel bir tavsiye sağlamamaktadır. Sonuç olarak, test yükü hesaplaması ve kolon için varsayılan sınır koşulları açıkça tanımlanmamıştır, bu da olası yanlış yorumlamalara yol açmaktadır. Bu, test sonuçlarının tekrarlanabilirliği ve karşılaştırılabilirliği ilkeleriyle çelişmekte ve standartlaştırılmış bir test prosedürü ve güvenlik seviyesinin gereksinimlerini düzgün bir şekilde karşılamamaktadır. Test yükü hesaplamasının açıklamasındaki eksiklikler ve sorunlar Bölüm 3'te ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Kolonların deneysel olarak belirlenmiş yangın dayanımının malzeme dayanımından bağımsız bir şekilde karşılaştırılmasını sağlamak için, test yükü seviyesinin tanımlanması önemli bir husustur. Örneğin, çelik kolonlar için test standartlarının incelenmesi [7, 8], kolon stabilitesinin belirleyici yönlerini ve gerçek malzeme dayanımını içeren, test yükü hesaplamasının iyi tanımlanmış bir prosedürünü ortaya koymaktadır. Bu ilke, çelik takviyeli beton kolonlar için de benimsenmelidir. 2. NORMATIF HESAPLAMA YAKLAŞIMI 2.1. Çelik Donatılı Betonarme Elemanların Yapısal Tasarımı Yapısal elemanların tasarımına uygulanacak eylemler EN 1990'da [9] açıklanmıştır. Farklı eylemler ve bunların kombinasyonları denklem (1)'de özetlenmiştir. Ortam sıcaklığında çelik takviyeli beton elemanların yapısal tasarımı EN 1992-1-1'de [3], yapısal yangın tasarımı ise Ref. [1]'de belirtilmiştir. Yangın durumu kazara bir eylem olduğundan, bir yapısal eleman için yükler, ortam sıcaklığı durumuna kıyasla azaltılabilir, denklem (2)'ye bakınız. Basitleştirme olarak bir azaltma faktörü(hfi)Ortam sıcaklığında tam olarak kullanılan çelik takviyeli beton elemanlar için %70'lik bir değer önerilmektedir [1]. Alternatif olarak, azaltma faktörü belirli bir kullanım durumu için de hesaplanabilir [1]. Bu, eylemlerin bir kombinasyonunu dikkate almayı sağlar,
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=