33 YANGIN VE GÜVENLİK • MAYIS - HAZİRAN / 2026 MAKALE leridir. Yapay zekâ tahminlerine dayalı bakım planlaması “kestirimci bakım” olarak adlandırılmaktadır ve endüstriyel ölçekte umut verici sonuçlar göstermiştir. Kestirimci bakım sayesinde beklenmedik arızalar daha etkin şekilde önlenebilmekte, ekipmanların kullanım ömrü boyunca daha uzun süre devrede kalması sağlanmakta ve böylece hem kayıplar hem de maliyetler azaltılmaktadır. Google, veri merkezi operasyonlarında makine öğrenmesini kullanmaya on yıldan uzun süre önce başlamıştır. Enerji verimliliğini optimize etmek amacıyla uygulanan DeepMind sistemi, ekipman üzerinde aşırı yük oluşturmadan soğutma sistemlerinin enerji tüketiminde %40 azalma sağlamıştır (Evans ve Gao, 2016). Bu alandaki araştırmalar hâlen devam etmektedir. Örneğin Tang ve arkadaşları (2020), batarya arızalarını ortalama 15 gün önceden %98 doğrulukla tahmin edebilen bir model geliştirmiştir (Tang ve ark., 2020). Benzer performansa sahip sistemlerin daha fazla veri merkezinde uygulanması durumunda, operasyonel maliyetlerde büyük artış olmaksızın yangınların önemli ölçüde azalabileceği değerlendirilmektedir. 3.2. Yangın Söndürme Temiz ajanlar, buharlaştıktan sonra kalıntı bırakmayan yangın söndürme kimyasallarıdır. Bu özellikleri sayesinde yangınları bastırırken donanımlara aşırı zarar vermezler. Ayrıca elektrik iletkenliği olmayan ve söndürme konsantrasyonlarında toksik etkisi bulunmayan maddelerdir. Bu sistemler sprinkler sistemlerinin yerine geçmek için değil, hasarı ve olay sonrası kesinti sürelerini azaltan ilk savunma hattı olarak kullanılmaktadır. DuPont tarafından ozon tabakasına zarar veren eski halonların alternatifi olarak geliştirilen bir hidroflorokarbon (HFC) bileşiği olan FM-200 ve diğer HFC bazlı temiz ajanlar, geleneksel yangın söndürme sistemlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak günümüzde HFC’ler, yüksek küresel ısınma potansiyelleri nedeniyle aşamalı olarak kullanım dışı bırakılmaktadır (EPA, 2025). Ayrıca HFC’ler termal bozunma sırasında hidrojen florür (HF) oluşturabilir; bu madde suyla birleştiğinde son derece toksik hidroflorik aside dönüşerek ek güvenlik ve çevresel riskler yaratabilir (Donahue ve ark., 2021). Başlangıçta 3M tarafından geliştirilen NOVEC 1230 ise daha çevre dostu bir temiz ajandır ve ısıyı absorbe ederek yangını söndürmektedir. Veri merkezlerinde kullanılan boşaltma sistemleri, NFPA 2001 standardına göre boşaltmadan sonraki 10 saniye içinde tasarım konsantrasyonunun %95’i olan %4,2 seviyesine ulaşacak şekilde tasarlanmaktadır (Donahue ve ark., 2021). FM-200’e yakın performans göstermesi NOVEC 1230’u cazip bir seçenek haline getirmiştir. Ancak 3M’in PFAS (per- ve polifloroalkil maddeler) üretimini sonlandırması nedeniyle markalı versiyonunun üretimi aşamalı olarak durdurulmaktadır (3M, 2022). Sıvı azot ise ısıyı absorbe ederek ve oksijeni ortamdan uzaklaştırarak yangınları aktif şekilde bastırabilmektedir. Gazlı veya su bazlı söndürme sistemleri kadar yaygın olmasa da sıvı azotun batarya termal kaçaklarını önleme konusunda potansiyel taşıdığı görülmektedir. Ping ve arkadaşlarının (2024) çalışmasına göre sıvı azot, kapalı alanlarda alevleri hızlı şekilde söndürebilmekte ve termal kaçağı birkaç dakika içinde durdurabilmektedir; ancak yarı kapalı alanlarda etkili olmamaktadır. Aynı çalışmada, önce su sisi uygulanıp ardından sıvı azot kullanıldığında iki maddenin etkileşiminin, ayrı ayrı kullanımlarına göre çok daha yüksek soğutma sağladığı belirlenmiştir (Ping ve ark., 2024). Su sisi sistemleri, suyu yüksek yüzey alanı/kütle oranına sahip damlacıklar hâline getirerek ortama dağıtmaktadır. Bu sayede geleneksel sprinkler sistemlerine benzer performans, üçte birden daha az su kullanılarak elde edilmektedir. NFPA 770 kapsamında tanımlanan hibrit sistemler ise inert gaz ve suyu birleştirerek soğutmayı artırmakta ve oksijen seviyesini düşürmektedir. Bu sistemlerde çoğunlukla azot gazı ve su sisi birlikte kullanılmaktadır (Victaulic, 2025; NFPA, 2025). FM 5560 standardındaki sistem onay süreçleri de bu teknolojilerin kullanımını teşvik etmektedir (Marioff, 2025; FM Approvals, 2021). Bununla birlikte, bu sistemler yüksek basınçlı ekipmanlar, maliyetli filtreler ve özel yangın testleri gerektirmektedir (Donahue ve ark., 2021). Ayrıca suyun elektrik iletken damlacıklar oluşturabilmesi ve ekipmanlara zarar verme potansiyeli, bu ve diğer su bazlı sistemlerin kullanımını sınırlayan önemli faktörlerden biridir. 4. PERSPEKTIF Son dönemde yaşanan olaylar, veri merkezlerinde bulunan çeşitli yapısal risklerin tehlikelerini ortaya koymuştur. Ancak mevcut yangın güvenliği önlemleri, gelecekte yaşanabilecek olayları tamamen önlemek için yeterli olmayabilir. Güncel standartlar, veri merkezlerinde yangınların önlenmesi ve etkilerinin azaltılması amacıyla tasarım kriterlerine ilişkin genel rehberlik sağlamakta-
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=