29 YANGIN VE GÜVENLİK • MAYIS - HAZİRAN / 2026 MAKALE yeni ekipman tasarımları ve elektrik altyapıları kullanıldığı için, yakın dönemde yaşanan olaylardan hızlı şekilde ders çıkarılması kritik önem taşımaktadır. Senaryo temelli yöntemlerle geçmiş olaylar analiz edilerek güvenilir senaryolar geliştirilebilir. NFPA 75 ve NFPA 551 standartları doğrultusunda, temsilî yangın senaryoları; yangının başlaması ve gelişmesi, duman yayılımı, bina kullanıcılarının maruziyeti ve itfaiye müdahalesindeki olası başarısızlıkları dikkate almalıdır (NFPA, 2022; NFPA, 2024). Her bir senaryo, uygulanabilecek yangın önleme ve etkilerini azaltma tedbirlerinin değerlendirilmesinde kullanılmalıdır. Bu yöntemler, yapay zekâ çağındaki veri merkezlerinde kalan risklerin azaltılması için uygun yangın güvenliği yaklaşımlarının belirlenmesine yardımcı olacaktır. 2. OLAY ANALIZI Bu çalışma, son yıllarda meydana gelen veri merkezi yangınlarına odaklanarak nedenleri incelemeyi ve olası iyileştirmeleri değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Son beş yılda yaşanan yangın olaylarına ilişkin bilgiler Google üzerinden toplanmış ve Tablo 1’de derlenmiştir. Bu olaylar, farklı nedenleri ve hasar seviyelerini temsil edecek şekilde seçilmiş olup, potansiyel senaryo temelli tehlike değerlendirmelerinde kullanılabilir. Tüm olayların elektrik kaynaklı olduğu ve en yaygın nedenin lityum-iyon batarya arızası olduğu görülmektedir. Seçilen sekiz olayın üçü bu nedenle meydana gelmiştir. Su hasarı da yaygın nedenlerden biridir; seçilen olayların ikisi ve ayrıca 2023 yılında Global Switch tesisinde yaşanan başka bir olay, suyun elektrik ekipmanlarıyla temas etmesi sonucu meydana gelmiştir (Zhang, 2023). Ancak sınırlı raporlama nedeniyle ark flaşı ve diğer ekipman arızaları gibi daha az yaygın görünen nedenler de tehlike değerlendirmelerinde göz ardı edilmemelidir. Raporlama kapsamını genişletmeye yönelik bir girişim olarak Data Center Incident Reporting Network (DCIRN) kurulmuş, ancak bu ağ 2021 yılında dağıtılmıştır (TechUK, 2024). Tablo 1’de görüldüğü üzere veri merkezi yangınları çeşitli nedenlerden kaynaklanabilmektedir ve bunlar öncelikle senaryo temelli olmayan yöntemlerle incelenmelidir. Kesintisiz güç kaynakları veya sistemleri (UPS), elektrik kesintileri sırasında veri sistemlerine anında enerji sağlayan batarya tabanlı sistemlerdir. Bu sistemler; sistem arızalarını, veri kaybını ve uzun süreli kesintileri önlemektedir. Ancak UPS sistemleri, genellikle toz birikimi veya yetersiz havalandırma nedeniyle aşırı ısınabilmektedir. Bu durum tozların ve donanım bileşenlerinin tutuşmasına yol açabilir. UPS’ler ayrıca ark flaşı, kısa devre ve aşırı şarj gibi elektriksel arızalara da maruz kalabilmektedir (Facility Gateway Solutions, 2024). Elektriksel patlama olarak da adlandırılan ark flaşı, aşırı enerjili ekipmanlar veya kısa devreler sonucu oluşan ani elektrik boşalmalarıdır ve yangınlara neden olabilir. 2022’de Google’da yaşanan ark flaşı olayında olduğu gibi, bu tür elektriksel arızalar büyük çaplı yangınlar oluşmasa bile kesintilere, ekipman hasarına ve can kayıplarına yol açabilmektedir. Yedek güç kaynağı olarak yaygın kullanılan jeneratörler de aşırı ısınma veya kendiliğinden tutuşma nedeniyle arızalanarak yangın çıkarabilmektedir. Geleneksel veri merkezlerinin çoğu, ağırlıklı olarak valf kontrollü kurşun-asit ve lityum-iyon bataryalardan oluşan merkezi güç kaynakları kullanmaktadır. Yeni nesil merkezlerde ise acil durumlar için birden fazla UPS sistemi bulunmaktadır. Küçük kapladıkları alan, düşük maliyetleri ve görece güvenli kabul edilmeleri nedeniyle lityum-iyon bataryalar giderek daha popüler hale gelmiştir (ZincFive, 2024). Hem geleneksel bataryalarda hem de yeni nesil lityum-iyon bataryalarda aşırı ısınma ve termal kaçak riski bulunmakla birlikte, lityum-iyon bataryaların daha yüksek enerji yoğunluğu bu riski artırmaktadır (Wang ve ark., 2019). Termal kaçak sırasında batarya içerisinde durdurulamaz ekzotermik bir kimyasal reaksiyon meydana gelir. Bu reaksiyon zamanla yeterli ısı oluşturarak muhafaza kaybına, toksik ve yanıcı gaz çıkışına ve nihayetinde tutuşmaya neden olabilir (Roman, 2024). Bu durum nadir görülen bir yangın nedeni değildir; 2022’de SK Group, 2023’te Maxnod ve 2025’te NIRS olaylarında da görülmüştür. Veri merkezlerinin yüksek enerji gereksinimleri nedeniyle çok sayıda batarya ünitesi ve jeneratör, yedek güç amacıyla merkez içinde yakın konumlandırılmakta veya dağıtılmaktadır. Bir ünitede başlayan termal kaçak, diğer ünitelerin de aşırı ısınmasına ve zincirleme şekilde termal kaçağa girmesine yol açabilmektedir (Mahdy ve ark., 2025). İnsan hataları da yangınlara neden olabilmektedir. Ekipmanların yanlış kurulması, güvenlik prosedürlerinin hatalı uygulanması veya bakım çalışmalarının yetersiz yapılması durumunda ekipmanlar ciddi arızalar yaşayabilir. Yanlış monte edilen bataryalar; elektrik arızaları, aşırı şarj, aşırı ısınma, ark flaşı veya termal kaçak gibi sorunlara yol açabilir (Mahdy ve ark., 2025; Xu ve ark., 2024). Yetersiz bakım ise toz birikimine ve ekipman arızalarına neden olarak toz tutuşması riskini artırmaktadır.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=