48 YANGIN VE GÜVENLİK • MART - NİSAN / 2026 veya Hibrit araçlar birden fazla yangın sınıfına dönüşebilir ya da aynı anda birçok yangın sınıfı yangını oluşturabilirler. NFPA 10-2018 yangınları beş farklı sınıfa ayırır , EA yangını ise doğrudan bu kategorilerden hiçbirine girmez, ancak yangın bileşenleri girer. Bunlar: EA'daki katı yanıcı maddeler, örn. koltuk köpüğü ve plastik iç dekorasyon, termal kaçaktan sonra aküden çıkan yanıcı gazlar, soğutma sıvısı, fren hidroliği, ön cam yıkama sıvısı, şanzıman sıvısı ve hibrit EA'larda depolanan sıvı yakıtlar, elektrikli cihazlar ve BMS, şarjlı Li-ion pillerden salınan Li metal parçacıkları. Bu yangınlar bileşenlerden kaynaklı olarak şu yangın sınıfları oluşabilir; • A Sınıfı (Lastik, Kumaşlar, Plastikler , Sünger köpük vb.) • B Sınıfı sıvı yangınları (Mazot – Benzin – Yağ gibi yakıtlar) • C Sınıfı gaz yangınları (Lityum Pillerden çıkan gazların yanması – H2 , CO , CH4 ,HF ) • D Sınıfı metal yangınları (Piller içerisinde bulunan Magnezyum, Titanyum, Alüminyum, Lityum) gibi yangınların oluşması beklenmelidir. Bu nedenle LIB yangınları, LIB'lerin karmaşık bileşenleri nedeniyle A-B-C-D Sınıfı yangınları içeren karmaşık yangınlardır [17]. Klasik olarak yangın üçgeni üç unsurdan oluşur: yanıcı madde, ateşleme kaynağı (ısı) ve oksidan. Lityum ion pillerin yangın üçgeninin derinlemesine anlaşılması, LIB (Lityum İyon Batarya) yangınlarının etkili bir şekilde söndürülmesinde bize yol gösterebilir, çünkü yanma süreci yangın üçgenindeki herhangi bir unsurun yok edilmesiyle sonlandırılabilir. Lityum ion pillerin yangın üçgenindeki önemli nokta şudur ki, LIB yangınlarında yangın üçgeni unsurlarından tamamı LIB tarafından üretilebilir. Çünkü Lityum ion pillerin yapılarında kullanılan kimyasallarda oksidan maddeler çokça bulunabilir. Bu sebeple bu tür yangınlar söndürülmesi zor yangınlardır. Lityum iyon bataryalar ile donatılmış elektrik araç yangınların bastırmak veya söndürmek için doğru yöntemleri ve doğru söndürücü maddeleri kullanmak gereklidir. 3.5. EA Yangınlarının Söndürülmesi 3.5.1. Söndürücü Maddeler Elektrikli araç yangınlarının söndürülmesi, özel ekipman ve teknikler gerektirir. Aşağıda, bu tür yangınların söndürülmesi için kullanılan yöntemler ve maddeler yer almaktadır: • u: Yangının soğutulması ve termal kaçağın durdurulması için kullanılabilir. Kolay erişilebilir ve etkili soğutma sağlar. Elektrikli bileşenlerle temas ettiğinde risk oluşturabilir. Metal yangınlarında kullanılamaz yangının artmasına ve patlamalara sebebiyet verebilir. Çok fazla enerji ve yangın yükü olması sebebi ile çok fazla su gerekebilir. • Kuru Kimyasal Söndürücüler: ABC tipi kuru kimyevi tozlar yangının diğer bölgelere yayılmasını önlemek için kullanılabilir. Ancak soğutma etkisi yapmadığı için EA da oluşan yangını söndürmede etkili olmaz. Metal yangını oluşmuş ise D tipi kuru kimyevi toz kullanmak gerekir ancak bu tür tozlar da püskürtme değil örtme yöntemi kullanarak etkili olabileceği için bu tür yangınlarda yanan bölgenin üstünü örtmek başarılı olamayacağından etkili olmazlar. • Karbon Dioksit (CO2)- Inergen Gazlar: Yangının oksijen kaynağını keserek söndürülmesi için kullanılır ancak sınırlı soğutma etkisi olması ve pil yangınlarında oksidan üretimi oluşması sebebi ile Lityum iyon pil yangınlarında sınırlı etkilidir. • Kapsülleyici Yangın Söndürme Ajanları: Bu ajanlar yangının yayılmasını engellemek ve yangın sırasında açığa çıkan zararlı gazları ve buharları kapsüllemek amacıyla kullanılan özel yangın söndürme maddeleridir[18]. Bu ajanlar, özellikle tehlikeli maddelerin bulunduğu alanlarda, özellikle lityum-iyon bataryaların neden olduğu yangınlar gibi zor kontrol edilen yangınlarda etkilidir. Kapsülleyici ajanların yangın söndürme mekanizması, yangının sıcaklığını hızla düşürerek yanıcı buharların atmosfere karışmasını önlemeye dayanır. Su ile karıştırılmış ve su sisi olarak uygulanan kapsülleyici ajanlar EA yangınlarının söndürülmesinde etkili olduğu yapılan deneyler sonucunda anlaşılmıştır[19]. Elektrikli araçlarda kullanılan lityum iyon pillerin yangın riski, bu pillerin yüksek enerji yoğunluğu ve kimyasal yapısından kaynaklanır. EA araç yangınlarının önlenmesi ve etkili bir şekilde söndürülmesi için uygun algılama sistemleri ve söndürme maddelerinin kullanımı büyük önem taşır. Kapsülleyici ajanlar gibi özel yangın söndürme ajanları, bu tür yangınların kontrol altına alınmasında ve söndürülmesinde etkili çözümler sunar. Gelişen teknoloji ile birlikte, elektrikli araç yangınlarına karşı daha güvenli ve etkili yeni yöntemlerin geliştirilmesi üzerine çalışmalar devam etmektedir. 3.5.2. EA Yangın Söndürmede Yöntemler Sistemler Elektrikli araç yangınlarının söndürülmesi özel ekipman, özel yöntemler ve teknikler ile mümkün olabilir. MAKALE
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=