47 YANGIN VE GÜVENLİK • MART - NİSAN / 2026 MAKALE bilir. Kullanılacak söndürücü madde ve sistemin seçimi ve tasarlanması yapılacak olan risk analizine ve tasarım yapacak mühendisin baz alacağı ulusal ve uluslararası yangın güvenlik standartlarına göre belirlenir. Taşınabilir yangın söndürme cihazlarının da önlem olarak konulması ciddi bir gerekliliktir [6]. 3. ELEKTRİKLİ ARAÇLARDA YANGIN 3.1. Yangın Riskleri Otomotiv ve yangın haberlerini düzenli olarak takip ediyorsanız, tüm elektrikli araçların sürekli olarak yangına maruz kaldığını ve her an alev alıp patlama riski taşıdığını düşünebilir. Ancak Elektrikli araç (EA) yangınları ile ilgili istatistikler, bu araçların güvenliği hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Genel olarak, elektrikli araçların yanma olasılığı içten yanmalı motorlara (ICE) sahip araçlara göre daha düşüktür[7]. Elektrikli araçlar, gaz veya hibrit araçlara kıyasla çok daha düşük bir yangın riski taşır denmektedir. Verilere göre, bataryalı elektrikli araçların (BEA) yanma olasılığı %0.03 [8] iken, gazla çalışan araçlar için bu oran %1.5 ve hibrit araçlar için %3.4'tür[9]. Ancak birçok sebepten EA larda yangın başlayabilir ve bu yangınları söndürmek klasik ICE arabalara göre daha farklı ve oldukça zordur. Elektrikli araç (EA) yangınları ile mücadele etmek için bu yangınların başlangıç nedenlerini ve yangın davranışlarını bilmek ciddi yararlar sağlayacaktır. 3.2. EA’larda Yangın Riskleri EA yangınları ile ilgili belirli bilgi seviyesine ulaşılmış olsa da halen keşfedilmesi ve önlem alınması gereken risklerle karşılaşılmaktadır, bunun sebebi olay sonrası inceleme raporlarındaki ayrıntı eksikliğinden, ya da bilimsel olarak bu yangınların hala araştırılıyor olmasından kaynaklanabilir. Temel olarak EA araç yangınlarının en temel sebebi batarya kaynaklı olduğu düşünülmektedir. Bu yangınlar dört temel sebepten kaynaklanır. • Termal Kaçak: Batarya hücrelerinin aşırı ısınması ve kontrolsüz bir ısınma döngüsüne girmesi sonucunda yangın başlayabilir, bu ısı iç etkenlerden ya da dış ısı etkenlerinden olabilir. Hibrit araçlarda yakıtın yanması sonucu oluşan ısı batarya yangını da tetikleyebilir [10]. • Kısa Devre: Bataryanın içinde oluşacak veya kullanım sırasında diğer ekipmanlarda oluşabilecek kısa devreler, batarya içine su girmesi ya da aracın suya maruz kalması sonucunda oluşabilecek kısa devreler ani enerji serbest bırakılmasına ve yangına neden olabilir [11]. • Dış Hasar: Kaza veya darbe sonucu bataryanın hasar görmesi, delinme, ezilme, kırılma gibi mekanik hasarlar pilde kısa devrelere ve sonucunda Termal Kaçak (TR) oluşumu ile yangına yol açabilir [12]. • Aşırı Şarj veya Deşarj: BMS - Batarya yönetim sistemindeki arızalar veya kullanıcının yanlış kullanımı, hücrelerin kimyasal kararlılığını bozarak yangına neden olabilir [13]. 3.3. EA’lar Nerede Yanıyor? 2018-2021 yılları EA araç yangını istatistikleri değerlendirildiğinde Elektrikli araç yangınlarının hemen hemen eşit oranda dışarıda park halinde, kapalı alanda park halinde yandığı ve yine seyir halindeyken de yüksek oranda yangınların meydana geldiği görülmektedir. EA araçlar %45 ila %60 arasında Park+ Şarj sırasında yanmaktadır [14]. Park ve şarj halindeki EA yangınlarını önleme ve söndürme ile ilgili gereklilikleri üzerine çalışma yapmayı zorunlu kılmaktadır. Sürüş sırasındaki yanma -yangın ile ilgili alınması gereken önlemler ve çalışmalar üretici firmalar ile yapılacak olan çalışmalar sonucunda daha ne bir biçimde anlaşılacaktır. EA lar hem yoğun duman ve gaz çıkışı sonucu yanma meydana getirirler hem de biriken gaz bulutu sonucunda oluşan patlamalar meydana getirebilirler. Bazı tür pillerde yoğun duman çıkışı sonrasında alevli yanma meydana gelmeyebilir. Ancak Lityum ion akünün ateşlenmesi ve küçük patlamalar oluşması doğal bir EA yangın davranışıdır. EA akü yangınları öncelikle gaz çıkarır , sonra gaz tutuşur ve yanma devam eder. EA yangın olayların neredeyse %90'ı aracın altından jet benzeri alevler (basınç altında çıkan yanan gazlar) olduğunu göstermiştir. Olayların %10'unda, bir buhar bulutu patlaması olduğu görülmüştür. Buhar bulutu patlaması (VCE, vapor cloud explosion) olaylarının yaklaşık %65'i özel bir ev garajı veya yeraltı çok katlı otoparklar gibi kapalı bir alanda meydana gelmiştir[15]. Kapalı alanlarda bulunan EA şarj sistemleri ve şarj edilen EA’lar için alınması gereken yangın güvenlik önlemleri çok daha önem taşımaktadır. 3.4. EA Yangınını Anlamak EA araç yangını dediğimizde büyük bir oranda Lityum ion pil yangınından söz edebiliriz. Elektrikli araç yangınlarını söndürmek, içten yanmalı motor yangınlarına kıyasla daha zordur. Bunun nedeni, lityum iyon bataryaların farklı yanma özelliklerine sahip olmasıdır. Bir ICE (Internal Combustion Engine, içten yanmalı motor) araç yangını yaklaşık 1,500°C sıcaklığa ulaşırken, bir elektrikli araç yangını 2,500°Cıcaklığa kadar çıkabilir [16]. Elektrikli ve/
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=