38 YANGIN VE GÜVENLİK • OCAK - ŞUBAT / 2026 MAKALE 2.1.3. Yanma Damlacıklarına Göre Malzemeler (d0, d1, d2), İlave sınıflandırması d0, d1 veya d2 olan A2, B, C ve D sınıfı malzemeler; ilgili testler sonucu oluşturdukları yanma damlacıklarına göre sınıflandırılır. d0 yanma damlacıkları olmayan, d1 sınırlı yanma damlacıkları olan, d2 yanma damlacıkları üretimi fazla olan malzeme anlamına gelir. Eğer mamul E sınıfı olarak tanımlanmışsa, yanma damlacıklarına göre bir tanımlama yapılmaz [3]. İlave sınıfları alan malzemeler “B-s1, d0” şeklinde ifade edilir. 2.2 Amerikan Standartları ASTM VE NFPA 2.2.1 ASTM ASTM (Amerikan Society for Testing and Materials), uluslararası kabul gören, test ve malzeme standartlarını geliştiren ve kâr amacı gütmeyen bir kuruluştur. Günümüzde Amerika ve Kanada’da yürürlükte olan, yapı malzemelerinin yangınla ilişkileri hakkında birden fazla deney standardına sahiptir. 2.2.1.1. ASTM E84 Steiner Tünel Testi ile malzemelerin yüzey alev yayılımını ve duman üretimini ölçen bu standart, EN 13501-1 sınıflandırmasına benzer amaçlıdır. Test süreci sonunda oluşan alev yayılma endeksi ve duman üretim endeksine göre malzemeler; Class A, Class B ve Class C olmak üzere 3 sınıfa ayrılır. Standart, Steiner Tünel Testi için gereklilikleri de kapsar. Test, numunenin tünel benzeri bir düzende yatay olarak yerleştirilip, tünelin bir ucundan 4-5 dakika boyunca kontrollü alev uygulanmasıyla gerçekleştirilir [4] (Çizelge 2). 2.2.1.2. ASTM E119 Yangına dayanıklılık testi ile yapı elemanlarının yangın karşısındaki dayanıklılığını saat bazında ölçer. Duvar, döşeme, kolon, kiriş gibi elemanların taşıyıcı özelliklerini ne kadar süre boyunca koruyacağına yanıt arar. Numune bir fırına yerleştirilir ve içerideki sıcaklık standart yangın eğrisine (Şekil 1) göre artırılır. Eşzamanlı olarak yapısal dayanım, ısı geçişi ve bütünlük ölçülür. Mimari projelerde duyduğumuz “1 saat yangın dayanımı” gibi ifadeler bu testler sonucu bulunur [5]. 2.2.1.3. ASTM E662 Bir malzemenin yanarken ne kadar duman ürettiğini değerlendiren bir test standardıdır. Dumanın görüş mesafesini ne kadar etkilediği, kaçış yollarından dumandan boğulma riskinin yüksek olmasından ötürü oldukça önemlidir. Test süreci 3x3 cm büyüklüğünde bir numunenin, bir yanma kabinine yerleştirilip kontrollü ısı ve alev kaynağı uygulanmasıyla gerçekleştirilir. Ortamdaki ışık geçirgenliği azalmasına bakılarak optik duman yoğunluğu (spesific optical density) Ds hesaplanır [6]. 0-800 arası bir değer alabilir, 450’nin üzeri ciddi görüş kaybına yol açar. Standart, EN 13501-1’deki s1, s2, s3 duman üretim sınıflarıyla eşdeğerdir. 2.2.1.4. ASTM D1929 Katı malzemelerin, küçük numunelerinin ısıtılmış hava akımı içine yerleştirilerek alevsiz ortamda sıcaklığın yavaş yavaş artırılmasıyla alevi ilk gördüğünde (FIT) ve malzeme tamamen yandığındaki (SIT) sıcaklıklarını belirleyen test standardıdır [7]. EN ISO 871 ve EN ISO 1182 gibi testlerle benzer amaçlıdır. 2.2.2 NFPA NFPA (National Fire Protection Assosciation), Amerika’da yangın güvenliği standartları ve rehberlerini hazırlayan önemli bir kuruluştur. Özellikle yapı tasarımı, yangın söndürme sistemleri, malzeme güvenliği ve insan yaşamını koruma odaklı kurallarıyla ön plana çıkar. NFPA 101 kodu, Çizelge 2. ASTM E84 Alev Yayılma endeski ve duman üretim endeksine göre malzeme sınıflandırması Şekil 1. ASTM E119 Sıcaklık-Zaman Eğrisi
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=