27 YANGIN VE GÜVENLİK • OCAK - ŞUBAT / 2026 MAKALE sunda (NFPA 551, 2022), yangın güvenliği sistemleri yerel yönetimlerden bağımsız, akredite (TÜRKAK vb.) üçüncü taraf kuruluşlarca periyodik muayeneye tabi tutulmalıdır. BYKHY Madde 131’deki denetim yükümlülüğü, işletme ruhsatlarının "süresiz" yapısından arındırılarak, periyodik "Yangın Güvenlik Uygunluk Raporu" (Vize) şartına bağlanmalıdır. Bu, denetimi beyan esaslı olmaktan çıkarıp, teknik zorunluluk haline getirecektir. 3.2. "Yangın Güvenlik Pasaportu" ve Değişim Yönetimi Bolu Kartalkaya ve Crans-Montana facialarının ortak paydası olan "denetimsiz tadilatlar", binaların orijinal yangın senaryolarını geçersiz kılmaktadır. Her yapı için oluşturulacak dijital bir "Yangın Güvenlik Pasaportu", binanın kaçış yolu kapasiteleri ve malzeme sınıfları gibi kritik verilerini içermelidir. BYKHY Madde 6.4 uyarınca hazırlanan tahliye projeleri bu sisteme entegre edilmeli; merdiven daraltılması gibi kaçış kapasitesini (flow rate) düşüren müdahaleler "ağır kusur" olarak tanımlanarak, her türlü yapısal değişiklik akredite mühendis veya itfaiye onayına tabi tutulmalıdır. 3.3. Malzeme Güvenliği ve Risk Odaklı Yasaklar Poliüretan bazlı akustik malzemelerin saniyeler içinde flashover sürecini tetiklemesi ve HCN gibi narkotik gazlar üretmesi (Witkowski vd., 2016), malzeme seçiminin hayatiyetini göstermektedir. Özellikle tahliye imkanlarının kısıtlı olduğu bodrum katlarda ve toplanma amaçlı binalarda, petrol türevi yanıcı izolasyon malzemelerinin kullanımı tamamen yasaklanmalıdır. Bunun yerine BYKHY Ek-2/ C’de tanımlanan A1 sınıfı "hiç yanmaz" malzemelerin kullanımı, vergi teşvikleri ve sigorta prim indirimleri ile desteklenmelidir. Riskli malzeme kullanımı, piyasa temelli bir caydırıcılıkla "yüksek risk" maliyetine dönüştürülmelidir. 3.4. İnsan Faktörü: Zorunlu Personel Sertifikasyonu Yangının başlangıç mekanizması, personel eğitimindeki eksikliğin facia üzerindeki doğrudan etkisini ortaya koymuştur. Yüksek riskli işletmelerde çalışan personelin, sadece söndürme değil, piroteknik riskleri ve kalabalık yönetimini içeren sertifikalı eğitimlerden geçmesi zorunlu olmalıdır. Eğitimli personelin tahliye verimliliğini artırarak RSET süresini kritik düzeyde kısalttığı (Newman vd., 2016), mühendislik hesaplamalarında dikkate alınması gereken bir değişkendir. 3.5. Dijital İkiz (Digital Twin) ve Performans Temelli Denetim Gelecek vizyonu olarak, BYKHY Madde 5’te tanımlanan performans temelli tasarım anlayışı, Dijital İkiz teknolojisi ile desteklenmelidir. Binanın sanal kopyası üzerinden yürütülen anlık simülasyonlar, kilitli kapıları veya daralan yolları yangın çıkmadan önce tespit edebilme kabiliyetine sahiptir. Sensör verileriyle beslenen bu dinamik sistem, denetimi yılda bir yapılan statik bir işlemden, 7/24 süren proaktif bir koruma kalkanına dönüştürecektir. Sonuç olarak; yangın güvenliği, kağıt üzerindeki mevzuattan ibaret değildir. Mühendislik etiği, sürdürülebilir denetim ve teknolojik entegrasyonun birleşmediği her yapısal müdahale, yeni bir facianın potansiyel zeminidir. n KAYNAKLAR • 2026 Crans-Montana bar fire. (2026, January). Wikipedia. • Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu. (2024, Aralık). T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. • Giuffrida, A. (2026, January 9). ‘An incomprehensible nightmare’: grief turns to anger over Swiss bar fire as Le Constellation owner arrested. The Guardian. • Hurley, M. J., Gottuk, D., Hall Jr, J. R., Harada, K., Kuligowski, E., Puchovsky, M., Torero, J., & Watts Jr, J. M. (Eds.). (2016). SFPE Handbook of Fire Protection Engineering (5th ed.). Springer. • Newman, J. S., Yee, G. G., & Su, P. (2016). Smoke Characterization and Damage Potentials. In M. J. Hurley et al. (Eds.), SFPE Handbook of Fire Protection Engineering (5th ed., pp. 724-744). Springer. • NFPA. (2022). NFPA 551: Guide for the Evaluation of Fire Risk Assessments (2022 ed.). National Fire Protection Association. • Nilsson, D., & Fahy, R. (2016). Selecting Scenarios for Deterministic Fire Safety Engineering Analysis: Life Safety for Occupants. In M. J. Hurley et al. (Eds.), SFPE Handbook of Fire Protection Engineering (5th ed., pp. 2047-2069). Springer. • Purser, D. A. (2016). Assessment of Hazards to Occupants from Smoke, Toxic Gases, and Heat. In M. J. Hurley et al. (Eds.), SFPE Handbook of Fire Protection Engineering (5th ed., pp. 2308-2428). Springer.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=