26 YANGIN VE GÜVENLİK • OCAK - ŞUBAT / 2026 MAKALE Merdiven başında insan yoğunluğunun 4 kişi/m² eşiğini aşmasıyla, bireylerin kendi hareketlerini kontrol edemediği "türbülanslı akış" evresine geçilmiştir. Daralma noktasında (bottleneck) oluşan "kemerlenme" (arching) etkisi, arkadan gelen panik baskısıyla birleşerek akışı tamamen durdurmuş ve ölümlerin bir kısmının yanmadan ziyade "kompresif asfiksi" sonucu gerçekleşmesine neden olmuştur. 2.4. Aktif Sistemlerin Koruyucu Etkisi ve Karşılaştırmalı Değerlendirme Vaka analizinde BYKHY Madde 92 ve 96'da tanımlanan aktif koruma sistemlerinin yokluğu, facianın ölçeğini belirleyen ana unsurdur. Otomatik bir sprinkler sistemi, yangını başlangıç aşamasında baskılayarak Isı Salınım Hızını (HRR) kontrol altına alabilir ve ASET > RSET dengesini koruyabilirdi. Benzer şekilde, mekanik bir duman tahliye sistemi "nötr düzlemi" insanların baş seviyesinin üzerinde tutarak kaçış için temiz hava koridoru sağlayabilirdi (Tanaka, 2016). Bolu Kartalkaya ve Crans-Montana faciaları arasındaki benzerlik; "işletme körlüğü" ve denetimsiz tadilat süreçlerinde düğümlenmektedir. Her iki olayda da işletme kârını artırmak amacıyla yapılan yapısal müdahaleler, binanın orijinal yangın senaryosunu geçersiz kılmıştır. Bu durum, yangın güvenliğinin sadece bir ruhsat aşaması değil, binanın tüm yaşam döngüsü boyunca korunması gereken dinamik bir parametre olduğunu kanıtlamaktadır. 3. SONUÇ VE ÖNERİLER Crans-Montana vakası, yangın güvenliğinin statik bir onay sürecinden ziyade, binanın tüm yaşam döngüsü boyunca korunması gereken dinamik bir denge olduğunu açıkça ortaya koymuştur. Analiz edilen veriler ışığında, Mevcut Güvenli Kaçış Süresi’nin (ASET), Gerekli Kaçış Süresi (RSET) karşısında saniyeler içinde yetersiz kalması (ASET < RSET), teknik ve idari açıdan köklü bir paradigma değişimini zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda, gelecekteki faciaların önlenmesi adına aşağıdaki stratejik öneriler geliştirilmiştir: 3.1. Denetimde Akredite Muayene ve Süreli Ruhsat Modeli İsviçre örneğinde görülen 6 yıllık denetim boşluğu, kamu eliyle yürütülen denetim mekanizmalarının "risk birikimi" karşısındaki yetersizliğini kanıtlamıştır. NFPA 551 standardının vurguladığı "sürekli izleme" prensibi doğrultu-
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=