21 YANGIN VE GÜVENLİK • OCAK - ŞUBAT / 2026 MAKALE 2. YÖNTEM Bu çalışma, konuyla ilgili kaynaklar incelenerek ve sahadaki gözlemlerle desteklenerek hazırlanmıştır. Yangın sahasında iletişim, komuta-kontrol, durumsal farkındalık ve termal görüntüleme teknolojileri başlıklarındaki seçilmiş uluslararası kaynaklar anlatı temelli biçimde derlenmiş; bu kuramsal çerçeve, saha gözlemleriyle bağlamsallaştırılmıştır. Saha değerlendirmeleri bağımsız bir veri seti olarak değil, literatürde tanımlanan mekanizmaların operasyonel bağlamda anlaşılmasını destekleyen açıklayıcı bir çerçeve olarak kullanılmıştır. 3. KAVRAMSAL ÇERÇEVE Yüksek riskli operasyonlarda ekip güvenliği çoğunlukla erken fark etme, hızlı paylaşma ve uyumlu hareket döngüsü içinde üretilir (Weick ve Sutcliffe, 2015). Bu döngünün iki tamamlayıcı girdisi vardır: bilgi akışını sağlayan iletişim altyapısı (telsiz) ve tehlikeyi görünür kılan algı/ tespit kapasitesi (termal görüntüleme). İletişim güçlü iken tespit zayıfsa ekip geç fark eder; tespit güçlü iken iletişim zayıfsa ekip görür ama paylaşamaz. Bu nedenle iki bileşen ayrı araçlar değil, birlikte işleyen bir operasyonel güvenlik sistemi olarak ele alınmalıdır. 4. EKİP İÇİ TELSİZ İLETİŞİMİ Yangın sahasında kararların zamanında alınabilmesi için ekip üyelerinin konum, görev, risk ve ihtiyaç bilgisini anlık paylaşabilmesi gerekir. Ancak pratikte her ekip üyesinde bireysel telsiz bulunmaması, iletişimi paylaşımlı cihaz ve aracı kişi üzerinden yürütülen kırılgan bir akışa dönüştürür. Bu durum, özellikle dumanlı karmaşık iç mekânlarda ekibin birbirinden haberdar olmasını ve komutların tüm personele eş zamanlı ulaşmasını zorlaştırabilir. ABD Ulusal Yangın İdaresi’nin yangın yerinde sesli telsiz iletişimine ilişkin rehberinde, NFPA 1561’e atıfla, hayat için tehlikeli ve sağlığa zararlı ortamlarda ekipteki her personelin taşınabilir telsiz veya eşdeğer bir elektronik iletişim aracına sahip olması gerektiği belirtilmektedir (U.S. Fire Administration, 2016; NFPA, 2020). Bu tür bir asgari standardın sağlanamadığı durumlarda, acil durum bildirimi, geri çekilme talimatı, kaybolma bildirimi ve yardım çağrısı gibi kritik mesajların gecikmesi riski artar. Gecikme ise zaman baskısı altında yürütülen müdahalelerde karar hızını düşürerek operasyonel riski büyütebilir (Weick ve Sutcliffe, 2015; Perrow, 1984). Telsiz iletişimindeki zayıflıklar yalnızca cihazın yokluğuyla sınırlı değildir; mesaj formatının standart olmaması, teyit kültürünün zayıflığı ve kanal disiplininin bozulması da bilgi kirliliği ve kritik bilginin kaybolması riskini artırır (U.S. Fire Administration, 2016). Bu nedenle telsiz, ekip güvenliğinde bir donanım kadar bir iletişim disiplini meselesidir. 5. KİŞİSEL TERMAL GÖRÜNTÜLEME KAMERASI KULLANIMI Düşük görüş koşullarında tehlike işaretleri ısı artışı, sıcak nokta, yangının yayılım yönü, yön kaybı işaretleri vb. çıplak gözle geç fark edilebilir. Termal görüntüleme kameraları bu nedenle yangın hizmetlerinde arama, kurtarma, yangın ilerleyişini izleme ve tehlikeleri erken fark etme amaçlarıyla yaygın biçimde kullanılmaktadır (Amon ve diğ., 2005). Ancak uygulamada termal görüntüleme kamerasının ekipte tek kişide olması tek kullanıcıya bağımlılık yaratmaktadır. Arama–kurtarma sırasında algı yükü bir personele yığılır, diğer ekip üyeleri ise karar ve hareketlerini sınırlı duyusal bilgiyle sürdürmek zorunda kalır. Bu durum hem işin süresini uzatabilir hem de ekip içinde güvende hissetmeyi zayıflatabilir. ABD’de yapılan bir değerlendirmede, termal görüntüleme kamerası kullanılan tatbikatlarda konumu bilinmeyen kazazedenin tespit oranının belirgin biçimde arttığı ve arama süresinin azaldığı; termal kamera olmadan yapılan denemelerde ise tespit başarısının ciddi biçimde düştüğü bildirilmektedir (Rider, 2001). Termal görüntülemenin ekip güvenliğine katkısı, yalnızca cihazın varlığına değil; cihazın erişilebilirliğine, kullanım standardına ve eğitimle desteklenen gözlem, yorum ve paylaşım zincirine bağlıdır. ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü tarafından yayımlanan çalıştay raporu, termal görüntüleme kullanımında kullanıcı ihtiyaçlarının ve operasyonel görevlerin çeşitliliğine dikkat çekerek, teknolojinin sahadaki görevlerle uyumlu ve kullanımı standardize edilebilir biçimde ele alınmasının önemini vurgular (Amon ve diğ., 2005). Ayrıca güncel araştırmalar, termal kameraların görüntü kalitesinin ve performans ölçütlerinin standardizasyonunun, sahadaki güvenli kullanım için belirleyici olduğunu göstermektedir (Fire Protection Research Foundation, 2025). 6. DEĞERLENDİRME VE TARTIŞMA Kavramsal analiz, iki ana bulguya işaret etmektedir. Birincisi, bireysel telsiz erişiminin sınırlı olduğu ekiplerde bilgi akışının parçalanması; komutların gecikmesi, konum bilgisinin kaybı ve acil durumda yardım isteme kapasitesinin zayıflaması üzerinden ekip güvenliğini azaltmaktadır (U.S. Fire Administration, 2016). İkincisi, termal görüntü-
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=