Yangın ve Güvenlik Dergisi 172. Sayı (Ocak-Şubat 2015)

<$1*,1 YH *h9(1/ø. 6$<, 78/80%$&, 8 Metal Yang × nlar × ve Söndürülmesi Prof. Dr. Abdurrahman KILIÇ ú TÜ Makina Fakültesi Metal yang × nlar × D s × n × f × yang × nlard × r. D s × n × f × yang × nlar; magnezyum, titanyum, zirkon- yum, sodyum, lityum ya da potasyum gibi yan × c × metallerde meydana gelen yang × nlard × r. Metal yang × nlar × bo ù arak söndürülür ve bunun için D tipi kimyasal kuru toz kullan × l × r. Bu s × n × f × n en s × k kullan × - lan söndürme maddesi, sodyum klorittir. Sodyum klorür; magnezyum, sodyum, potasyum, uranyum ve toz alüminyum içeren metal yang × nlar × için uygun söndürücüdür. Toz bak × r ve grafit esasl × tozlar; metal lityum ve lityum ala ü × mlar × içeren yang × nlar için tercih edilir. Metal Yang × nlar × na su, köpük, ABC veya AB ve BC tipi kuru tozlar kullan × lamaz, sadece D tipi kuru toz kullan × l × r. Metaller di ù er pek çok yan × c × kat × mad- deden çok farkl × de ù illerdir. Kat × halde tutu ü turulmalar × zor olan baz × metaller ince levhalar, yongalar ya da partiküller halinde çok kolay ü ekilde tutu ü abilir. Ayr × - ca, toz halindeki pek çok metal patlay × c × özelli ù e sahiptir. Aralar × nda alüminyum, magnezyum, toryum, titanyum ve uran- yum olmak üzere pek çok metal tozu çok ü iddetli ü ekilde patlayabilir. 1. Giri ü Yan × c × metal yang × nlar × n × söndürmek ama- c × yla çok farkl × söndürücüler geli ü tirilmi ü tir ancak her hangi tek bir söndürücü bütün metal yang × nlar × n × kontrol edecek ya da söndürecek diye bir kural yoktur. Her ne kadar baz × söndürücüler farkl × metal yang × nlar × nda etkili olsalar da, ço ù unlukla sadece tek bir metal türünü söndürmede faydal × d × rlar. ú lave olarak, baz × söndürücüler sadece k × smi kontrol sa ù larlar ve gerçek bir söndürücü olarak s × n × fland × r × lamazlar. Baz × söndürücülerin kullan × m × ile ilgili bir di ù er konu da; metal yang × n × n × kontrol etmek ya da söndürmek için gerekli olan süredir. Ço ù u durumda, gerekli olan söndürücü miktar × yanmakta olan metal miktar × ndan daha fazla olmaktad × r. Pek çok yanan metal, günümüzde kullan × lan yang × n söndürme maddeleri ile ü iddetli tepkimeye girdi ù i için metal yang × nlar × n × n söndürülmesi zor olmaktad × r. Alüminyum, magnezyum ve zirkonyum gibi baz × metallerin reakitviteleri çok yüksek oldu ù undan, azot içinde bile yan- maya devam ederler. Buna ilave olarak, metaller çok yüksek s × cakl × klarda yanarlar ve s × cakl × k 4500 °C’ye ula ü abilir[1]. 2500 °C’de su, hidrojen ve hidrokside ayr × l × r. Su, yanan metallere uyguland × ù × nda, bu ayr × ü mada üretilen hidrojen yanma ve patlama tehlikesini artt × r × r. Bununla beraber hidrokarbonlar × n yanma süre- cinde CO 2 ’nin ayr × lmas × sebebi ile s × cakl × k s × n × rlanmakta ve alev s × cakl × ù × 2200 °C’nin alt × nda kalabilmektedir. Bikarbonat esasl × kuru kimyasallar metal yang × nlar × na kar ü × etkisizlerdir zirametaller de bikarbonatlar × n bir dekompozisyon ürünü olan CO 2 ile reaksiyona girerler. Ancak, baz × metaller CO 2 ortam × içinde yanarlar. Halojen içeren bile ü ikler de baz × yanan metaller ile ü iddetli tepkimeye girerler. Saf metal yang × nlar × üzerinde halojen içeren söndürücülerin kullan × lmas × tehlikelidir. Magnezyum ya da titanyum üzerinde halojenle ü tirilmi ü söndürücü kullan × lmas × durumunda oksijen ile reaksiyonda elde edilebilecek olandan daha fazla × s × orta- ya ç × kartabilir ve yanmay × h × zland × rabilir. Alkali metaller olan lityum, sodyum, potasyum, rubidyum ve sesyum, su ile ü iddetli bir patlay × c × tepkimeye girer. Alkali metallerin erime noktas × çok dü ü ük olup 28 °C ila 180°C aras × nda de ù i ü mektedir. Su ile temas ettiklerinde bu metaller ekzotermik reaksiyona girerler ve bu da s × cakl × ù × artt × rarak metalin erimesine ve reaksiyon için yüzeyin büyümesine sebep olur. Bu metaler atmosfere aç × k kald × kla- r × nda kendili ù inden tutu ü abilmektedirler. Alkali metaller ayn × zamanda, halojen- ler ile ekzotermik olarak da reaksiyona girerler. Bu sebeple, halojenle ü tirilmi ü hidrokarbonlar alkali metal yang × nlar × n ×