Yangın ve Güvenlik Dergisi 166. Sayı (Nisan 2014)

YANGIN ve GÜVENL ø K SAYI 166 9 TULUMBACI esrarengiz bir cinayete kurban gitmek ya da kar ü × l × ks × z bir sevginin esiri olmak gibi konular × n yan × nda kahramanl × klar × n × ve tu- lumbac × l × ù × anlatan türküler de yak × lm × ü t × r. Genellikle, bir olay ya da basit bir duygu- lanma olay × ndan ba ü lam × ü ve epik ö ù eler kat × larak geni ü letilmi ü tir. Bir olay gerçek bir olay olabilece ù i gibi bir özlem duygusu da olabilmi ü tir. Her tan × nm × ü tulumbac × ya bir öykü uydurulmu ü tur. Çapk × nl × klar × n × , a ü klar × n × , kavgalar × n × , hastal × klar × n × bazen ac × kl × bir destanla bazen de alayc × bir mâni ile anlatm × ü lard × r. Tulumbac × türküleri, tulumbac × n × n ya ü a- m × n × , duygular × n × , özlemlerini dile getirdi ù i gibi ko ü arl × klar × n × anlatan türküler de bulun- maktad × r. Günümüzde ço ù u ki ü inin bildi ù i tulumbac × türküsü bunlardan birisidir: Yang × n olur biz yang × na gideriz Düz ovada keklik gibi sekeriz Yoku ü larda ü âhin gibi uçar × z Sand × k sand × klar içinde çok ü ân × m × z var Hazret-i Mevlâ’ya yalvarmam × z var Beyo ù lu’ndan kalkt × k sand × k selâmet Galata’ya vard × k koptu k × yâmet Hur ü it Bey’im sand × k sana emânet Sand × k sand × klar içinde çok ü ân × m × z var Hazret-i Mevlâ’ya yalvarmam × z var. Bu türküde tulumbac × lar × n uçar × l × ù × yan × n- da kahramanl × klar × da anlat × lmaktad × r. Asl × nda her millette var olan soyculuk kav- ram × n × n halk içinde nas × l anlamland × r × ld × ù × - n × pek aç × k olarak yans × tmaktad × r. Tulum- bac × lar × n yang × n yerine erken ula ü malar × bir onur meselesidir. Kar k × ü dinlemezler, bir fanila dizlikle yal × n ayak ko ü mu ü lard × r. Yang × n yerine çabuk ula ü ma çabalar × n × n yang × n × n çabuk söndürülmesini sa ù lamak kadar, daha çok bah ü i ü için oldu ù u da söylenmektedir. Yolda ba ü ka mahallenin tulumbac × tak × m × ile kar ü × la ü × ld × ù × nda öne geçme kavgalar × n × n ba ü lad × ù × belirtil- mektedir. Bu kavga tulumbac × dilinde “k × yamet koptu” olarak aç × klanmaktad × r. “Bir fanila bir dizlik, Pa ü a da olsa baban, Ko ü acaks × n dal taban, Bugün de ù ilse yar × n, Al × ü × r ayaklar × n, Gece kilim hal × dan, Fark × yok buzla kar × n, Sanma baklava bö- rek, Yal × n ayak civelek, Tulumbac × olmaya yürek laz × md × r yürek” ü eklinde devam eden ü iirde tulumbac × l × ù × n zorluklar × aç × k olarak anlat × lmaktad × r. Yang × n yeri bir sava ü alan × na benzedi- ù inden tulumbac × lar yang × na giderken Hazreti Mevlâ’ya dua ederler, yard × m isterler. Tulumbac × lar × n giderken halk × n“- hayrola” deyip dua etmesi gelenek haline gelmi ü tir. Tulumbac × lar, “F × nd × kl × bizim yolumuz beyim aman aman Hovarda, hovarda ç × kt × da soyumuz Bu bizim eski de huyumuz beyim aman aman Sen hanc × , ben yolcu çatma da ka ü lar × n Sar dola boynuma kollar × n”, derken, bir taraftan hovardal × ù × n huylar × oldu ù unu ve ayn × zamanda bunun tulum- bac × lar için süregelen bir özellik oldu ù unu da anlatmaktad × rlar. Tulumbac × lar × n ya ü am ve serüvenlerinin konu edinildi ù i türkülerde tulumbac × l × k olaylar × , sivrilmi ü tulumbac × lar × n serüvenle- ri, di ù er bir deyi ü le tulumbac × dünyas × nda olup bitenler konu edilir. Her mahallenin tulumbac × tak × m × için bir öykü yaz × lm × ü , öykü destanla ü t × r × lm × ü ve destan ezgilen- mi ü tir. Tulumbac × kahvehanelerinde dil- lendirilerek bütün mahallelere yay × lm × ü t × r. Bunlardan tulumbac × lar × n kahramanl × kla- r × n × anlatanlar ve ac × kl × olanlar × daha uzun ömürlü olmu ü tur. Büyük yang × nlar × n ve depremlerin konu edildi ù i destanlarda, ú stanbul’lular × n kor- kulu dü ü leri, yang × nlarla depremler konu edilmi ü tir. Bir gecede bir semtin yerle bir olmas × na yol açan depremler ya da kül olmas × na neden olan yang × nlar malze- me olmu ü tur. 1892 Be ü ikta ü Yang × n × ile 1898’de Aksaray Cellâd Çe ü mesi’nde ç × kan yang × nda ölen üç tulumbac × genci konu edinen destanlar dilden dile dola ü - m × ü , ezgilenmi ü ve a ù × tlar yak × lm × ü t × r. Bu tulumbac × destanlar × ve türküleri ulusal kültürümüze renk katm × ü t × r. 1. Mehmet Ergün “Külhanbey-Tulumbac × Destanlar × ”, Toplumsal Tarih, Cilt: XV, Say × : 86, û ubat 2001. 2. Ahmet Refik, “Eski ú stanbul Manzaralar × (1553-1839)”,Tima ü Yay × nlar × (1998). 3. Re ü at Ekrem Koçu, “ ú stanbul Tulumba- c × lar × ”, s.105, Ana Yay × nevi (1981). 4. ú stanbul Ansiklopedisi, Cilt 4, s.386-391, Tarih Vakf × (1994). 5. Ekrem I ü × n, “ ú stanbul’da Gündelik Ha- yat”, s.237, ú leti ü im (1995).