Yangın ve Güvenlik Dergisi 161. Sayı (Eylül 2013)

YANGIN ve GÜVENL ø K SAYI 161 62 YANGIN - MAKALE (Zararl × Etki Görülmeyen Seviye) ve LOAEL (Zararl × Etkinin Görüldü ù ü En Dü ü ük Sevi- ye) olarak adland × r × labilir. NFPA 2001 ve TS EN 15004 tan × mlad × klar × her gaz için NOAEL ve LOAEL seviyeleri belirlemi ü tir. Standartlar tasar × m konsantrasyonunun bu limitlerin alt × nda olmas × tavsiye edilir. E ù er tasar × m konsantrasyonu bu e ü ik de- ù erleri geçerse baz × özel önlemler al × n- mas × gerekmektedir. NFPA 2001 ve TS EN 15004 standartlar × eklerinde gazlar × n toksikli ù iyle ilgili gayet aç × k veriler bulundurmaktad × r. Bu veriler EPA (Amerikan Do ù a Koruma Ajans × )’n × n yürüttü ù ü ara ü t × rmalar ve PBPK modelle- mesiyle yap × lmaktad × r. Her iki standartta da ALC (yakla ü × k ölüm- cül konsantrasyon) ad × verilen bir kon- santrasyon de ù eri tan × mlan × r. ALC de ù eri PBPK modellemenin bir sonraki a ü amas × olarak tan × mlanabilir. ALC de ù eri LC 50 olarak da kullan × lmaktad × r. LC 50 , bir fare popülasyonunun herhangi bir kimyasala 4 saat maruz kald × ù × nda % 50’sini öldü- ren konsantrasyon de ù eridir. Tablo 8 ’de söndürücü maddelerinin ALC, NOAEL ve LOAEL konsantrasyonlar × verilmektedir. EPA’n × n onaylad × ù × ve PBPK modelleme- siyle teyit edilen yukar × daki veriler hem NFPA’de hem de TS EN 15004’te çok bü- yük kayg × lara yol açmaktad × r. FK-5-1-12 olarak formüle edilen NOVEC 1230’un NOAEL seviyesi ile ALC seviyesi ayn × kon- santrasyondad × r. Bunun anlam × NOAEL seviyesi geçildi ù i anda ölümcül konsant- rasyon seviyesine gelinmesidir. NOVEC ve FM-200’ün LOAEL seviyeleri yak × n olmas × na ra ù men ALC seviyeleri aras × nda çarp × c × bir farkl × l × k bulunmak- tad × r. NOVEC gaz × % 10 konsantrasyon seviyesinin üzeride ölümcüldür. FM-200 için bu de ù er sekiz kat güvenlidir. NOVEC adl × söndürme maddesinin, insan için güvenli olup olmad × ù × sorununu ortaya koyulmaktad × r. NOVEC gaz × n × n bu kadar tehlikeli s × n × rlar- da olmas × n × n nedeni AEL (Acceptable Exposure Limit) kabul edilir maruz kalma Tablo 8. Standartlarda Tan × mlanan HFC gazlar × n × n ALC, NOAEL ve LOAEL Seviyeleri Gaz Tipi ALC (%) NOAEL (%) LOAEL (%) FK-5-1-12 NOVEC 1230 > 10 10 > 10 HFC 227ea FM 200 > 80 9,0 10.5 HFC 125 > 70 7,5 10 HFC-23 > 65 50 > 50 HCFC Blend A 64 10 > 10 limitinin 200 ppm olmas × d × r. Ppm (Parts per million), milyonda bir parça anlam × - na gelmektedir. Yani 200 ppm de ù erden büyük miktarda Novec 1230’ u solumak insan sa ù l × ù × aç × s × ndan kabul edilemez. FM 200 için AEL limiti 1000 ppm’dir, bu durum FM 200 gaz × n × n, ayn × konsantras- yondaki NOVEC gaz × na oranla be ü kat daha güvenli oldu ù u anlam × na gelmek- tedir. Standartlarda belirtilen toksitlik de ù erleri, üzerinde yorum yapmay × mümkün k × - lamayacak kadar aç × kt × r. Ölümcül kon- santrasyonunun NOAEL seviyesiyle ayn × de ù erde olan NOVEC gaz × n × n, yeterli deneyler ve testler yap × lmadan stan- dartlarda tan × mlanmas × kayg × verici bir durumdur. Sektördeki en güncel tart × ü - malardan biri olan NOVEC gaz × n × n ge- lecekte FM-200 gaz × n × n yerine geçece ù i ü eklindeki bilgilerin yan × t × n × NFPA2001 ve TS EN 15004 çok aç × k bir ü ekilde cevap- lamaktad × r. Temiz gazlar × n birincil önceli- ù i olan can güvenli ù inin korunmas × ilkesi baki kald × ù × sürece FM-200 gaz × n × n yerini alabilecek ba ü ka bir halokarbonunun or- taya ç × kmas × günümüzde mümkün gö- rülmemektedir. NFPA 2001 ve TS EN 15004’ün her ikisinin de de ù i ü ik uygulama tipleri için gaz kon- santrasyonlar × yla ilgili olarak farkl × tip öne- riler içerdi ù i aç × kt × r. Bu iki standarttan TS EN 15004 genel olarak gaz konsantrasyon- lar × yla ilgili daha aç × k öneriler sunarken, NFPA 2001 A S × n × f × yang × nlarla ilgili yetersiz ve enerjili elektrik ekipman × n korunmas × yla ilgili yanl × ü öneriler içermektedir. Mevcut veri ve teknolojide bo ü luklar oldu ù u ve yeterli teknolojinin elde edilip standartlar- da kullan × lmas × n × n y × llar sürebilece ù i göz önünde bulundurulmal × d × r. Standartta be- lirtilen tavsiyelerin dikkate al × nmamas × n × n sonucu olarak sistemlerin korunan riske uygun olmayan tasar × m konsantrasyon- lar × yla tasarlanmas × ve kurulmas × ihtimali getirmektedir ki bu durum gelecekte baz × sistemleri iyile ü tirme ihtiyac × na ya da bir yang × n durumunda sistemin çökmesine ve kurulan sistemlere olan güvende kay × p olu ü mas × na neden olacakt × r. Kaynaklar [1] NFPA 2001 “Standard on Clean Agent Fire Extinguishing Systems, 2008 Edition”. [2] TS EN 15004-1 – 10 “Sabit yang × nla mü- cadele sistemleri - Gaz püskürten sis- temler”. [3] ISO 15420-1 – 15 “Gaseous fire- extinguishing systems - Physical pro- perties and system design”. [4] NFPA 12-A “Standard on Halon 1301 Fire Extinguishing Systems, 2009 Edition”. [5] ISO 7201-1:1989 “Fire protection -- Fire extinguishing media -- Halogenated hydrocarbons -- Part 1: Specifications for halon 1211 and halon 1301”. [6] ISO 7201-2:1991 “Fire extinguishing media -- Halogenated hydrocarbons -- Part 2: Code of practice for safe handling and transfer procedures of halon 1211 and halon 1301. [7] The Adequancy og Guidance on Agent Concentrations in Standarts for Gaseous Fire Extinguishing Sysytems – EP-W-06-008, Task Order 018, Task 8 for EPA, Hughes Associates, 20.06.2008. [8] http://www.ciesin.org/TG/OZ/odp.html [9] Clean Agent Suppression of Energized Electrical Equipment Fire, Gregory T. Linteris, 6.3.2009. [10] Extentions To Standard Hold Time Cal- culations, J. Dewsbury, 2000. [11] FM 200 – NOVEC 1230 Kar ü × la ü t × rmas × , ú smail Turanl × , 2009. [12] NFPA 2001 Standard on Clean Agent Fire Extinguishing Systems, Luc Merredew,18.7.2011.a Bu yaz × TÜYAK 2011 Yang × n ve Güvenlik Sempozyumu ve Sergisi’nde bildiri olarak sunulmu ü tur.