Yangın ve Güvenlik Dergisi 161. Sayı (Eylül 2013)

YANGIN ve GÜVENL ø K SAYI 161 60 YANGIN - MAKALE A s × n × f × yang × nlar × nda NFPA’in kabul etti ù i de ù erlerin çok dü ü ük oldu ù u ve yükseltil- mesi gerekti ù i yap × lan toplant × larda tart × - ü × lmaktad × r. B S × n × f × Yang × nlar: B s × n × f × yang × nlarda her iki standart da benzer yöntemler izledi ù i için çok küçük farkl × l × klar bulunmaktad × r. Test yöntemleri her iki standard × n ekle- rinde belirtilmektedir. Tablo 6 ’da NFPA ve EN’in belirledi ù i minimum söndürme konsantrasyonu de ù erleri verilmektedir. NFPA 2001, 2008 y × l × nda oda testleri için uygulad × ù × test yöntemini de ù i ü tirmi ü tir. Fakat test sonuçlar × henüz yay × mlanma- d × ù × için 2004 y × l × ndaki test yöntemindeki sonuçlar kullan × lmaktad × r. C S × n × f × Yang × nlar: NFPA 2001 elektrik ekipmanlar × n bar × nd × rd × ù × riskleri C S × n × - f × yang × n olarak tan × mlamaktad × r. NFPA 2001, C s × n × f × yang × nlar için, “Belirlenecek söndürme konsantrasyonu A s × n × f × yan- g × nlarda kullan × lmas × öngörülen konsant- rasyonun alt × nda olamaz” demektedir. TS EN 15004 ise elektrik ekipmanlar × ndaki yang × n riski için ayr × bir risk s × n × f × tan × mla- maz. Bunun yerine A s × n × f yüksek tehlike olan durumlar × n olu ü tu ù u yang × n risklerin- de, A s × n × f × yüzey yang × n için yap × lan test- lerin yeterli olmayaca ù × n × öngörmü ü ve bu tip durumlar için yüksek riskli alanlar tan × m × kullanm × ü t × r. NFPA, yap × lan testler- de farkl × güçlerde ve farkl × kablo yo ù un- lu ù unda, söndürme konsantrasyonun A s × n × f × yang × nlardan farkl × olaca ù × n × belirt- mesine ra ù men bu konu hakk × nda ke- sin bir hükme varamam × ü t × r. Bu nedenle daha önce belirtti ù imiz “Belirlenecek söndürme konsantrasyonu A s × n × f × yan- g × nlarda kullan × lmas × öngörülen konsant- rasyonun alt × nda olamaz” hükmü geçerli olmaktad × r. TS EN 15004’te ise elektrik kablo yo ù un- lu ù unun veya çekilen gücün fazla ol- du ù u A s × n × f × yüksek yang × n riski görülen bölgeler için, Kupel Deneyi testlerinde buldu ù u söndürme konsantrasyonun % 95’i olarak kabul etmi ü tir. Bu sebeple TS EN 15004’te A s × n × f × yüzey yang × n × ve A s × n × f × yüksek tehlike s × n × f × olarak iki ayr × kon- santrasyon seviyesi belirlenmi ü tir. Güvenlik Katsay × s × ú ki standart aras × ndaki en dikkat çekici fark kulland × klar × güvenlik katsay × s × d × r. Her iki standart da B s × n × f × yang × n riskleri için %30 emniyet katsay × s × kullan × rken, A s × n × f × yang × n risklerinde TS EN 15004 %30, NFPA 2001 ise %20 emniyet katsay × s × kullanmaktad × r. Daha önce bahsetti ù imiz üzere, NFPA’de zay × f olan söndürme konsantrasyonunun üzerine EN’den daha dü ü ük olan bir gü- venlik katsay × s × kullan × lmas × kafalarda soru i ü areti olu ü turmaktad × r. Mühendislik aç × s × ndan, kullan × lan hesap- lama programlar × n × n ve kontrol edileme- yen test ko ü ullar × n × n etkileri, söndürme gaz × konsantrasyonun üzerinde ±%10 tole- rans yarataca ù × dü ü ünülmelidir. %10’dan daha az bir tolerans ile hesaplama yap × - laca ù × n × öne sürmek gerçekçi bir öngörü de ù ildir. Bunun d × ü × nda söndürme an × n- da silindirden kaçan gaz miktar × (maksi- mum % 5’e izin verilmekte), s × v × faz × nda kalacak söndürücü miktar × , mahal içeri- sindeki kapat × lamayan bo ü luklar, t × kan × k- l × klar, vb. ko ü ullar dü ü ünüldü ù ünde NFPA 2001’e göre tasarlanm × ü bir sistemin ba- ü ar × s × z olma ihtimali ortaya ç × kmaktad × r. Toksiklik Seviyesi NFPA 2001 ve TS EN 15004, halokarbon söndürücülerinin insanlara verebilece ù i toksik etkiler konusunda verdi ù i bilgiler, PBPK modeline göre yap × lm × ü testlerdir. Aç × l × m × Fizyolojik esasl × farmakokinetik (PBPK) modelleme olan ve günümüzde kimyasallar × n insan fizyolojisi üzerindeki etkilerini ölçen en geçerli yöntemdir. ú n- san ve di ù er hayvan örneklerindeki bir bile ü i ù in emilmesini, da ù × l × m × n × , metabo- lizmas × n × ve at × l × m × n × (ADME) önceden bil- dirmek için matematiksel bir modelleme tekni ù idir. PBPK modelleme, farmasötik Ar-Ge ve sa ù l × k riski de ù erlendirmesinde kullan × l × r. Bu kullan × lan modelleme, insan vücu- dunun kimyasala maruz kalmas × sonucu fizyolojik olarak ortaya ç × kan sonuçlar × incelemektedir. Sonuçlar maruz kal × nan süre ve kimyasal konsantrasyonu de ù er- leri girilerek bulunur. PBPK modellemesi sonucunda NOAEL ve LOAEL olarak tabir edilen iki adet limit konsantrasyon de ù eri elde edilir. NOAEL Tablo 6. B S × n × f × Yang × nlar ú çin Yap × lan Testlerde NFPA ve EN’in Vermi ü Oldu ù u Söndürme Konsantrasyonlar × Heptan Yang × n Testi FK-5-1-12 HFC-125 HFC-227ea (FM 200) HFC-23 IG-01 IG-100 IG-55 IG-541 Kupel Deneyi TS EN 15004 4.5 9.3 6.7 12.6 39.2 33.6 36.5 31.7 NFPA 2001 4.5 8.7 6.7 12.9 42 31 35 31 Oda Testi TS EN 15004 4.4 9.3 6.9 12.3 33.7 33.6 30.2 29.6 NFPA 2001 4.5 8.7 6.6 12.9 42 31 35 31 Tablo 7. Enerjili Elektrik Ekipman × Bulunduran Riskler için NFPA ve EN’e göre Söndürme Konsantrasyonlar × Söndürme Gaz × NFPA 2001 C S × n × f × Söndürme Konsantrasyonu TS EN 15004 A Yüksek Risk S × n × f × Söndürme Konsantrasyonu FK-5-1-12 (NOVEC) Min. 3.5 5.6 HFC-125 Min. 6.7 11.5 HFC-227ea (FM 200) Min. 5.2 – 5.8 8.5 IG-541 Min. 28.5 45.7 IG-55 Min. 31.6 45.2