Yangın ve Güvenlik Dergisi 161. Sayı (Eylül 2013)

YANGIN ve GÜVENL ø K SAYI 161 54 YANGIN - MAKALE Halon’dan HFC’ye Geçi ü Süreci 16 Eylül 1987 tarihinde imzaya aç × lan ve 1 Ocak 1989’da yürürlü ù e giren Montreal Pro- tokolü gazl × yang × n söndürme sistemlerinde bir dönemin sona erdi ù inin habercisi olmu ü tu. Montreal Protokolü, CFC’ler, freon ve halonlar gibi sentetik so ù utucu gazlar × n ozona verdi- ù i zarar × tan × mlayarak, zaman içerisinde bu gazlar × n üretim art × ü × n × n sabit bir seviyede ko- runmas × , sonras × na ise üretiminin azalt × lmas × n × öngörerek 2050 y × l × nda ozon tabakas × n × eski haline getirmeyi hedef alm × ü t × r. Montreal Protokolü’nde CFC, freon ve halon gazlar × na alternatif olarak HCFC hidroklorof- lorokarbon ve HFC hidroflorokarbon bile ü ikleri tavsiye edilmi ü tir. HCFC ve HFC moleküllerinde ozona zarar veren klorine atomlar × bulunmas × - na ra ù men içerdi ù i hidrojen atomlar × sayesin- de, klorinin atmosferde hidroksil radikalleriyle (OH) reaksiyona girmesini ciddi ölçüde en- gellemi ü tir. Troposferde büyük bir bölümü çö- zünen klorine atomlar × n × n, stratosfere ula ü an Gazl × Söndürme Sistemlerinin Tasar × m × nda NFPA2001 ve TS EN15004’e Göre Temel Farkl × l × klar Bora GÖK Makine Mühendisi Halon 1301 sistemlerinin kullan × lmas × ndan, halonlar × n gazl × alternatiflerine geçi ü sürecinde, kullan × c × lara bu alternatif söndürücü madde uygulamalar × na rehberlik etmek üzere iki standart geli ü tirilmi ü tir. ABD Ulusal Standard × olan NFPA 2001 ve uluslararas × alanda genellikle model olarak kulIan × lan ve Türkiye’de zorunlu olan TS EN 15004. Bu iki standart aras × nda birçok benzerlik oldu ù u gibi ayn × zamanda önemli farklar da vard × r. Özellikle tasar × m konsantrasyonu ile ilgili farklar, ayn × özellikte gaz ve ekipman kullan × ld × ù × halde sistem performans × na önemli düzeyde etki etmektedir. Bu bildirinin amac × , öngörülen tasar × m konsantrasyonu de ù erinin izin verilen minimum miktardan ziyade, sistem performans × n × garantiye alacak ü ekilde belirlenmesi konusunda bilgi sa ù lamaya yöneliktir. miktar × kayda de ù er ü ekilde azalm × ü t × r. Mont- real Protokolü’nden sonra gaz imalatç × lar × yeni aray × ü içerisine girdiler. ú nsanlar × n bulundu ù u mahallerde kullan × lmaya alternatif olarak HCFC Blend A, HFC-23, HFC-227ea, HFC-125, IG-01, IG-541 ve IG-55 gibi çözümler ürettiler. Temiz Gaz Tan × m × ve Standartlara Geçi ü Amerikan, Ulusal Yang × dan Korunma Birli ù i (NFPA) Halon 1301 yang × n söndürme sistemle- ri için 1989’de NFPA 12A kodu ile ilk standard × yay × mlad × . Daha sonra NFPA 12A standard × 1992, 1997, 2004 ve 2008’da yeni bas × mlar olu ü turdu. ISO (Uluslararas × Standardizasyon Or- ganizasyonu) ise Halon standartlar × konusunda daha erken davrand × ve 1982’de Halon 1211 ve Halon 1301 gazlar × için ISO 7201-1 kodu ile standart yay × mlad × . Bu standard × 1991 y × l × nda ISO 7201-2 olarak yeniledi. Montreal Protokolü’nden sonra NFPA ve ISO temiz gazl × yang × n söndürme sistemleri üzerin- de çal × ü maya ba ü lad × lar. Çal × ü malar sonunda Tablo 1. TS EN 15004, Standart Kodlar × ve Adlar × Standart Kodu Standart Ad × TS EN 15004-1 Sabit Yang × nla Mücadele Sistemleri – Gaz Püskürten Sistemler – Bölüm 1 : Tasar × m, Montaj ve Bak × m TS EN 15004-5 Sabit Yang × nla Mücadele Sistemleri – Gaz Püskürten Sistemler – Bölüm 2 : HFC 125 söndürme maddesi için gaz püskürten sistemlerin tasar × m × ve fiziksel özellikleri TS EN 15004-3 Sabit Yang × nla Mücadele Sistemleri – Gaz Püskürten Sistemler – Bölüm 2 : HFC Kar × ü × m A söndürme maddesi için gaz püskürten sistemlerin tasar × m × ve fiziksel özellikleri TS EN 15004-4 Sabit Yang × nla Mücadele Sistemleri – Gaz Püskürten Sistemler – Bölüm 2 : Sadece HFC 227ea söndürme maddesi için gaz püskürten sistemlerin tasar × m × ve fiziksel özellikleri TS EN 15004-2 Sabit Yang × nla Mücadele Sistemleri – Gaz Püskürten Sistemler – Bölüm 2 : FK-5-1-12 söndürme maddesi için gaz püskürten sistemlerin tasar × m × ve fiziksel özellikleri TS EN 15004-6 Sabit Yang × nla Mücadele Sistemleri – Gaz Püskürten Sistemler – Bölüm 2 : HFC 23 söndürme maddesi için gaz püskürten sistemlerin tasar × m × ve fiziksel özellikleri TS EN 15004-7 Sabit Yang × nla Mücadele Sistemleri – Gaz Püskürten Sistemler – Bölüm 2 : IG 01 söndürme maddesi için gaz püskürten sistemlerin tasar × m × ve fiziksel özellikleri TS EN 15004-8 Sabit Yang × nla Mücadele Sistemleri – Gaz Püskürten Sistemler – Bölüm 2 : IG 100 söndürme maddesi için gaz püskürten sistemlerin tasar × m × ve fiziksel özellikleri TS EN 15004-9 Sabit Yang × nla Mücadele Sistemleri – Gaz Püskürten Sistemler – Bölüm 2 : IG 55 söndürme maddesi için gaz püskürten sistemlerin tasar × m × ve fiziksel özellikleri TS EN 15004-10 Sabit Yang × nla Mücadele Sistemleri – Gaz Püskürten Sistemler – Bölüm 2 : IG 541 söndürme maddesi için gaz püskürten sistemlerin tasar × m × ve fiziksel özellikleri