Yangın ve Güvenlik Dergisi 161. Sayı (Eylül 2013)

KAPAK KONUSU - MAKALE YANGIN ve GÜVENL ø K SAYI 161 48 içermektedir. Tüm yüksek binalar için, BAE mevzuat × – tahliye koridorlar × için tipik du- man kontrol sistemi olan- bas × nçland × r × lm × ü merdivenler ve bir bas × nçland × r × lm × ü alan bulunmas × n × zorunlu k × lmaktad × r. Çin ayn × zamanda dünyan × n en yüksek binalar × na da ev sahipli ù i yapmaktad × r. Bu bölgede Çin, Hong Kong ve di ù er ülke- lerde yüksek binalar için olan gereklilikler ABD’deki ilgili mevzuat ile benzerlik göster- mektedir. Bunun bir istisnas × her 20 katta bir s × ù × nma katlar × gerektiren Çin kanunlar × d × r. Bu katlar × n sadece s × ù × nmaya ayr × lmas × ve d × ü alana aç × k olmas × zorunldur. 238 met- renin üzerinde yüksekli ù e sahip binalar × n ilave korumaya sahip olmas × gereklidir ancak bu tür bir koruman × n ne olaca ù × tan × mlanmam × ü t × r. Yüksekli ù i 32 metrenin üzerinde olan binalarda merdivenlerde ve koridorlarda duman kontrol sistemi ya da bas × nçland × rman × n bulunmas × da zorunlu k × l × nm × ü t × r. Yang × ndan Korunma Mühendisleri Der- ne ù i ‘Mühendislik Yönergesi-Çok Yüksek Binalarda Yang × n Güvenli ù i ba ü l × kl × yeni bir yönerge doküman × n × n ilk versiyonunu ç × kartm × ü t × r. Bu yeni yönerge, performans-temelli yan- g × ndan korunma mühendislik konseptleri kullanarak çok yüksek binalar tasarlayan profesyoneller için faydal × bir referans görevi görmektedir. Tasar × mlarda Dikkat Edilecek Konular Çok yüksek binalar, herhangi bir ba ü ka binada duman hareketini sa ù layan ayn × kuvvetlere (yer çekimi, geni ü leme, hava- land × rma sistemleri, asansör piston etkisi, istiflenme etkisi ve rüzgar) maruz kal × rlar. Ancak yükseklikleri sebebiyle çok yüksek binalarda ü u konulara ilave olarak özellikle dikkat edilmesi gereklidir: ú stiflenme etkisi – ú stiflenme etkisi ve ters istiflenme etkisi bir bina içerisinde binan × n iç ve d × ü k × sm × ya da iç alanlar aras × ndaki hava yo ù unlu ù u farklar × ndan kaynakla- nan dikey hava hareketini ifade eder. Bu ak × ü lar yang × nlardan kaynaklanan duman × n, menfezler, merdivenler ve di- ù er bo ü luklar vas × tas × ile yüksek binalar × n katlar × aras × nda yay × lmas × na yol açabilir. ú stiflenme etkisinden kaynaklanan bas × nç fark × ü u formül ile ifade edilebilir: Örne ù in mekanik ü aftlar da ayn × s × kl × kta kapat × labilir. Merdiven bo ü luklar × na ise transfer geçi ü yolar × veya s × ù × nma alanlar × ile müdahale edilebilir. Rüzgar– ú stifleme etkisi gibi, bir binan × n d × ü k × sm × ndaki rüzgar da bas × nç farklar × yara- tabilir ve bu da bina içerisinde duman hareketine yol açabilir. Bu bas × nç fark × karma ü × k bir olgu olup sadece rüzgar × n h × z × na de ù il ayn × zamanda bina geomet- risine de ba ù l × d × r ve bir duvar yüzeyinde yer yer de ù i ü iklik gösterebilir. Ortalama rüzgar h × z × yer seviyesi üzerinde yükseklikle birlikte art × ü gösterir, bu sebeple rüzgar, çok yüksek binalarda çok daha s × k ü ekilde problem olmaktad × r. Tüm pencereleri kapal × olarak s × k × ü ekilde in ü a edilmi ü olan binalarda (mo- dern yüksek binalarda tipik olarak görül- dü ù ü gibi) bina içerisindeki hava hareketi üzerinde rüzgar × n etkisi ufakt × r. Ancak, bir yang × n s × ras × nda herhangi bir pencerenin k × r × lmas × durumunda rüzgar çok daha kritik bir faktör haline gelebilmektedir. Çok yüksek binalarda rüzgar tüneli test- leri ya da bilgisayar modellemesi, bina içerisinde duman hareketi ve herhangi bir duman kontrol sistemi üzerinde rüzgar kaynakl × bas × nç farklar × n × n etkilerini de ù er- lendirme anlam × nda gerekli olabilecektir. Bunun yan × nda pencere k × r × lma senaryo- lar × n × n da dikkate al × nmas × gereklidir. Piston Etkisi – Piston etkisi terimi bir asansör kabininin hareketlerinin olu ü turdu ù u geçici bas × nç farkl × l × klar × n × ifade eder. Çok yüksek binalar çok say × da asansör olmas × ve asansörlerin çok yüksek h × zlarda hareket etmesi sebebiyle piston etkisi ya ü arlar. Asansör bo ü lu ù u havaland × rmas × sa ù la- mak bu piston etkisini azaltabilir ancak Tablo 1. Bina Yüksekli ù ine Göre, ú stiflenme Etkisinden Kaynaklanan Bas × nç Farkl × l × klar × Bina Yüksekli ù i D × ü S × cakl × k [°F] (°C) ú ç S × cakl × k [°F] (°C) ¨ P [in. w.c.] (Pa) 75 ft (23 m) 0 (-18) 70 (21) 0.08 (20) 300 ft (91 m) 0 (-18) 70 (21) 0.33 (82) 984 ft (300 m) 0 (-18) 70 (21) 0.54 (130) 2133 ft (650 m) 0 (-18) 70 (21) 0.72 (180) ¨ p = 3840 (1/T 0 -1/T s )h burada: ¨ p =bas × nç fark × n × [Pa] T 0 = D × ü havan × n mutlak × s × s × n × [derece K] T s = bo ü lu ù un içindeki havan × n mutlak × s × s × n × [derece K] h= nötral zemin üzerindeki mesafeyi [m] ifade etmektedir. Tablo 1 , sabit bir × s × diferensiyeli ile, bo ü luk yüksekli ù inin istif etkisinden kaynaklanan bas × nç farklar × üzerinde sahip olabilece ù i etkiyi göstermektedir. Genelde duman kontrol sistemleri ta- raf × ndan yarat × lan bas × nç farkl × l × klar × na k × yasla, çok yüksek binalardaki istiflenme etkisi çok belirgin olabilmektedir. Ancak unutulmamal × d × r ki, Tablo 1’de gösterilen bas × nç farklar × , bir bo ü luk ve binan × n d × ü k × sm × aras × nda hesaplan × rken, duman kontrol sistemlerinin amac × binan × n içeri- sindeki alanlar aras × nda bas × nç farkl × l × klar × meydana getirmektir. Her durumda, istif- lenme etkisi, bir binada tehlikeli duman hareketine yol açabilir, kap × lar × n aç × lmas × n × zorla ü t × rabilir veya duman kontrol sistemle- ri üzerinde ters etkiye sahip olabilir. ú stiflenme etkisini s × n × rlamak için, çok yüksek binalardaki bo ü luklara düzenli aral × klarla müdahale edilmesi gereklidir.