Yangın ve Güvenlik Dergisi 161. Sayı (Eylül 2013)

KAPAK KONUSU - MAKALE YANGIN ve GÜVENL ø K SAYI 161 46 ekipman × n kullan × m × na izin vermi ü tir. 5. Alanlara ayr × lm × ü duman kontrol sistemi – Binay × farkl × duman kontrol alanlar × na ay × ran ve duman × n yay × lmas × n × önle- mek amac × yla bas × nç farklar × yaratan duman kontrol sistemi olarak tan × m- lanmaktad × r. Duman içeren alanlar için mekanik bo ü altma sa ù lan × rken, di ù er biti ü ik alanlar için bas × nçland × r- ma sunulmaktad × r. Yüksek bir binada, bu alanlar bazen katlar × n tamam × n × içerebilirken, bazen de katlar birden fazla alana bölünür. Bunun bir örne ù i yang × n × n bulundu ù u kattaki havan × n bo ü alt × ld × ù × ve üzerindeki katlar × n ve alt × ndaki katlar × n bas × nçland × r × ld × ù × ‘sandviç’ etkisidir. Bu sistemler, HVAC ekipmanlar × , kontroller ve operasyonel matrisler vs. ile gerekli olan koordinas- yon sebebiyle çok karma ü × k olma gibi bir dezavantaja sahiplerdir. Geçmi ü teki Mevzuatlar Ba ü lang × çtaki bina ve yang × n mevzuatlar × genelde, belirli bir yüksekli ù in üzerindeki binalarda ‘duman geçirmez merdiven kulesi’ gerekliliklerini kar ü × lamak amac × yla en az bir ç × k × ü merdiveninin bulunmas × - n × zorunlu k × lmaktayd × . Örne ù in Tek Tip Bina Mevzuat × (UBC)’nin 1927 versiyonu yüksekli ù i be ü ya da daha fazla kat olan binalarda en az bir ç × k × ü olmas × n × ve bunlar × n da duman geçirmez merdiven kulesi gerekliliklerini kar ü × lamas × n × zorunlu k × lmaktayd × . BOCA Temel Bina Mevzu- at × n × n, 1960 versiyonuna kadar uzanan ilk versiyonlar × yüksekli ù i 23 metrenin üzerinde olan binalarda en az bir du- man geçirmez merdiven kulesine sahip olmalar × n × gerektirmekteydi. Bu duman geçirmez merdiven kulelerine yönelik ge- reklilikler, d × ü ar × aç × kl × klar × olan d × ü merdiven balkonlar × ya da merdiven hollerinin in ü a edilmesi ile kar ü × lanm × ü t × r. 1975 y × l × nda BOCA Temel Bina Mevzu- at × na, duman kontrol gerekliliklerini de içeren ü ekilde, yüksek binalara ili ü kin özel bir bölüm eklenmi ü tir. Bu versiyondaki izin verilen duman kontrol yöntemleri ü unlar × içermektedir: Havay × d × ü ar × atmak için ta- sarlanm × ü HVAC ekipman × , do ù al ventilas- yon için hareketli panel ya da pencereler, dayan × kl × cam pencereler ya da bina içerisinden dakikada bir mekanik hava de ù i ü imi yapacak kesintisiz baca. 1990 y × l × nda BOCA saat ba ü × na gerekli say × da hava de ù i ü ime dayanan ve yüksek bina- larda kullan × lacak olan alanlara ayr × lm × ü duman kontrol sistemleri için preskriptif gereklilikler sunmu ü tur. Ancak hareketli pencere ve panellere de alternatif ola- rak izin verilmi ü tir. 1993 y × l × nda, alanlara ayr × lm × ü duman kontrol gereklilikleri BOCA yüksek bina gerekliliklerinden tamamen ç × kart × lm × ü t × r. 1993 BOCA versiyonunda konuyla ilgili olarak ü u ifade mevcuttur: “Yüksek binalar, ü unlar × da içeren ya ü am güvenlik sistemlerine sahiplerdir: Ya ù mur- lama sistemleri, bas × nçland × r × lm × ü mer- divenler, HVAC sistemi kontrolü, duman geçirmez bölmeler. Zemin aç × kl × klar × n × n olmad × ù × durumlarda, bu sistemler ve de beraberinde kesintisiz kat konstrüksiyonu ile sa ù lanan kattan kata bölümlendir- me kabul edilebilir bir güvenlik seviyesi sa ù lamaktad × r. Bu durumda bina ayn × zamanda bir atriyuma da sahip olmad × ù × sürece duman kontrolü problem te ü kil etmemektedir.” 4 BOCA 1993 y × l × nda yüksek binalarda alanlara ayr × lm × ü duman kontrol gerekli- liklerini ortadan kald × rm × ü olmakla birlikte, UBC gereklilikleri ters yönde ilerlemi ü tir. 1994 tarihli UBC, tahliye s × ras × nda güvenli bir bölge sa ù lamak amac × yla tüm yük- sek binalarda bir mühendislik-temelli bir alanlara ayr × lm × ü duman kontrol sistemini zorunlu k × lm × ü t × r. ú stiflenme etkisi, × s × , yang × n etkisi, rüzgar ve HVAC sistemleri gibi faktör- lerin hepsinin de ù erlendirilmesi gereklidir. Bu gereklilikler, UBC’nin 2000’deki son ver- siyonuna kadar de ù i ü meden kalm × ü t × r. Mevcut Mevzuatlar ‘Çok yüksek bina’ya yönelik ortak bir tan × m henüz belirlenmemi ü tir. Önceki mevzuat- lar gibi IBC de ‘yüksek binay × ’, itfaiye arac × eri ü iminin en dü ü ük seviyesi üzerinde 23 veya daha fazla yüksekli ù e sahip, insan- lar × n bulundu ù u katlara sahip bina olarak tan × mlamaktad × r. IBC, merdiven bölmeleri için ilave gereklilikler de dahil olmak üzere yüksek binalar için bir dizi ilave gereklilik sa ù lamaktad × r. Merdiven bas × nçlan- d × rmas × n × n duman geçirmez merdiven bölmesine alternatif olarak kullan × lmas × durumunda, merdivenin, tüm merdiven bo ü lu ù u kap × lar × kapal × olarak, bina iç bas × nc × na k × yasla, en az 25 Pa ve maksi- mum 87 Pa seviyesine bas × nçland × r × lmas × gereklidir. E ù er varsa merdiven hölünün de havaland × r × lmas × gerekir. Bu durumda bu merdiven holüne, giren havan × n en az %150’si seviyesinde bir hava ç × k × ü kapasiteli ile birlikte dakikada en az bir hava de ù i ü imi sa ù lanmas × gerekecektir. IBC’nin yak × n zamandaki versiyonlar × 128 metrenin üzerindeki binalar için ilave gereklilikler içermektedir. Bunlar aras × nda izin verilen minimum yap × türü, gerekli yang × n direnç parametrelerinde art × ü ve daha sa ù lam merdiven ve asansör bo ü lu ù u konstrüksiyonu gereklilikleri vard × r. Ancak, duman kontrol sistemi gereklilikleri anlam × nda yeni gereklilikler getirilmemi ü tir. Bu sebeple binan × n boyundan ba ù × ms × z olarak, IBC hiç bir zaman sadece binan × n yüksekli ù i sebebiyle bir alanlara ayr × lm × ü duman kontrolü gereklili ù i getirmemi ü tir. Ancak 2009 y × l × ndan bu yana IBC yüksek binalarda yang × n sonras × temizlik ope- rasyonlar × s × ras × nda duman × n binadan at × lmas × na yard × mc × olacak bir do ù al veya mekanik sistem ya da yöntemin sa ù lanmas × n × gerekli k × lan baz × ifadeler içermeye ba ü lam × ü t × r. Uluslararas × Perspektif Orta Do ù u, dünyan × n en büyük binalar × n × n büyük k × sm × na ev sahipli ù i yapmaktad × r. Birle ü ik Arap Emirlikleri (BAE) ú ç úü leri Bakan- l × ù × 2011 y × l × nda BAE Yang × n ve Ya ü am Güvenli ù i Uyulama Kanununu yay × m- lam × ü t × r. Bu kanun art × k Sivil Savunmaya onay için sunulan yeni projelerde zorunlu bir uyum doküman × haline gelmi ü tir. Bu mevzuat duman kontrol ile ilgili bir bölüm