Yangın ve Güvenlik Dergisi 161. Sayı (Eylül 2013)

KAPAK KONUSU - MAKALE YANGIN ve GÜVENL ø K SAYI 161 40 yönelik gereklilikleri s × ralamaktad × rlar. Me- kanik sistemler kullanan duman kontrol sistemlerinin tipik performans gereklilik- lerinden bir tanesi yang × n alan × ve biti ü ik alanlar aras × nda bas × nç fark × olmas × ya da bina sakinlerinin yang × n alan × na tahliye edebilmelerini sa ù lamak amac × yla insan- lar × n bulundu ù u en yüksek kat × n üzerinde belirli bir mesafede duman tabakas × n × n kalaca ù × ü ekilde yang × n alan × ndan du- man × n at × lmas × . Mekanik sistemlerin kullan × ld × ù × durum- larda bir yang × n olay × , ekipman × n ilgili duman kontrol moduna yap × land × r × lmas × n × sa ù layacakt × r. Yang × n alarm sistemi gibi bir kontrol sistemi sahadaki sensörlerden sinyaller al × r ve ba ü lamas × , durmas × , aç × l- mas × ya da kapanmas × için ekipmana sinyal gönderir. Bu; fanlar × , damperleri, kap × lar × , kepenkleri ve sistem ile ilgili di ù er ekipman × içermektedir. Ekipman, istenilen pozisyonlar × için takip edilir ve pozisyonlar × grafik olarak ya da di ù er duyuru ekipman × vas × tas × ile panel üzerinde gösterilir. Özel Ve Özel Olmayan Sistemler NFPA 92: Duman Kontrol Sistemleri Standar- d × iki tür duman kontrol sistemi tan × mlamak- tad × r: Özel ya da özel olmayan sistemler. Özel sistemler, sadece duman kontrolü sa ù lamak amac × yla kurulmu ü olan ekip- manlar × kullan × rlar. Özel olmayan sistemler ise, örne ù in bina HVAC sistemi gibi di ù er sistemler ile baz × kopmonentleri ortakla ü a kullan × rlar. Özel olmayan bir sistem, yang × n tespit edilmesi durumunda ekipman × n normal operasyonunu duman kontrol moduna çevirir. Özel sistemler tipik olarak, örne ù inmerdiven aral × klar × n × n ya da asan- sör bo ü luklar × n × n bas × nçland × r × lmas × gibi binan × n normal operasyonunda ba ü ka fan ya da damperlerin kullan × lmad × ù × yerlerde bulunurlar. Özel olmayan sistemler tipik olarak, örne ù in iklim kontrolü için bir HVAC sistemi gibi normalde di ù er ekipmanlar × n kurulu oldu ù u yerlerde bulunurlar. Pek çok sebepten ötürü HVAC sistemlerinin duman kontrolü amac × yla kullan × lmas × mant × kl × bulunmaktad × r. Bunlar × n aras × nda en önemli sebeplerden bir tanesi, daha dü ü ük maliyetlerdir. E ù er hali haz × rda fanlar, damperler ve kanal sistemi mevcut ise, HVAC sistemi duman kontrol görevini çok daha iyi ü ekilde yerine getirebilecekken neden bu i ü için ba ü ka bir sistem kurulsun? Ancak HVAC sisteminin duman kontrol görevi yerine getirebilmesi için baz × teknik de ù i ü ikliklerin yap × lmas × gerekli olabilecektir. Bunlar × n aras × nda kay × ü say × s × , motorun ser- vis faktörü, ve fan × n × s × dayan × kl × l × k s × n × fland × r- mas × gibi faktörler vard × r. Normal elektri ù in kesilmesi durumunda fanlar × n çal × ü maya devam edebilmesi için bir yedek güç kayna ù × ile de beslenmeleri gerekecektir. E ù er HVAC sistemi duman kontrolü için kullan × lacak ise, HVAC sistemi tasar × mc × s × ve kurulumcusunun nelerin gerekli oldu ù unu anlamas × gereklidir. A ü a ù × daki bölümlerde bir tasar × mc × ve kurulumcunun dikkate almas × gereken noktalar belirtilmi ü tir. HVAC fanlar × HVAC sistem fanlar × duman kontrol ama- c × yla kullan × lmak üzere adapte edilebil- mektedir. HVAC fanlar × n × duman kontrolü amac × yla kullan × rken dikkat edilmesi ge- reken pek çok nokta vard × r: 1. Motorun ve kay × ü say × s × n × n minimum mevzuat gerekliliklerini kar ü × lad × ù × ndan emin olun. 2. Fan × n × s × dayan × rl × k s × n × f × duman kontrol kullan × m × na uygun olmal × d × r. 3. Sabit performans ile çal × ü × rken fan × n, duman kontrol sistemi için geçerli per- formans kriterini kar ü × layacak kapasite- ye sahip olup olmad × ù × n × belirleyin. Uluslararas × BinaMevzuat × (IBC) duman kont- rol amac × yla kullan × lan fanlar × n tasar × m için gerekli olan kay × ü say × s × n × n 1.5 kat × kadar kay × - ü a ve en az iki kay × ü a sahip olmalar × n × gerekli k × lmaktad × r. Söz konusu tasar × mda kullan × lan kay × ü say × s × n × konfirme etmek amac × yla fan üreticisine dan × ü × labilir ancak tipik olarak duman kontrol fanlar × en az iki kay × ü ile üretilmektedir. Bu, çal × ü ma s × ras × nda kay × ü - lardan bir tanesinin kopmas × yada yerinden ç × kmas × durumunda sistemin çal × ü maya devam etmesini sa ù layacakt × r. Do ù rudan sürü ü lü fanlar sürü ü süreklili ù i anlam × ndaayn × gereklili ù i arz etmezler çünkü kay × ü kopma tehlikesi arz etmezler. IBC ayn × zamanda fan motorlar × n × n, üzerlerinde belirtilmi ü olan parameterler içerisinde çal × ü t × r × lmalar × n × da zorunlu k × lmaktad × r. Bu, fan × n belirtilmi ü olan beygir gücünde veya bunun alt × nda çal × ü t × - r × lmas × n × veen az 1.15 seviyesinde servis fak- törü ile seçilmi ü olmalar × n × gerektirmektedir. Servis faktöründeki art × ü motorun nominal a ü × r × yük kondisyonunda çal × ü mas × n × sa ù lar ve bu sayede motora gelebilecek hasar × azalt × r. Ancak, fan × n, üzerinde belirtilmi ü olan kapasiteler içerisinde çal × ü t × r × lmas × gerekli- dir. Artan servis faktörünün amac × , motor yang × n ko ü ullar × içerisinde çal × ü aca ù × için motorun dayan × kl × l × ù × n × artt × rmakt × r. Duman kontrol amac × yla kullan × lacak olan fanlar × n fan e ù risinin stabil k × sm × boyunca çal × ü abi- lecek ü ekilde tasarlanmas × gereklidir. Tüm fanlar, sa ù lanan hava ak × ü × na ve mevcut statik bas × nca dayal × performans e ù rilerine sahiplerdir. E ù er fan stabil bölgesi d × ü × nda çal × ü × yorsa, o zaman fan × n performans × kolay tahmin edilemez. Genel olarak bu durum daha dü ü ük hava ak × ü h × zlar × nda ya da statik bas × nc × n daha yüksek oldu ù u durumlarda meydana gelir. Bu ko ü ullar × n ikisinden birisinin ya da ikisinin birlikte mey- dana gelmesi durumunda, fan × n kendi stabil bölgesi d × ü × nda çal × ü × yor olma olas × l × ù × daha yüksektir. Bu durum, HVAC fanlar × n × n normal ko ü ullarda daha fazla hava ak × ü × verecek ve duman kontrolü s × ras × nda ciddi miktarda daha az hava ak × ü h × zlar × verecek boyutta oldu ù u durumlarda problem te ü kil edebilmektedir. Duman kontrol fanlar × n × n yüksek s × cakl × klar- da çal × ü abiliyor olmalar × gereklidir. Bu du- rum özellikle menfez fanlar × için geçerlidir çünkü bu fanlar alandaki yang × n ko ü ullar × sebebiyle × s × nm × ü olan havay × d × ü ar × atar- lar. Bu sebeple, mevzuat fan × n tahmin edilen × s × art × ü × na dayan × kl × olmas × n × gerekli k × lmaktad × r. Fan için gerekli × s × dayan × kl × l × k derecesini belirlemek için birden fazla yöntem kullan × lmaktad × r. En s × k kullan × lan yakla ü × m IBC ya da NFPA 92’de belirtilen e ü itliklerin kullan × lmas × d × r. Bunlar yang × n × × s × sal × n × m h × z × na ve hava bo ü altma h × z × na göre de ù i ü mektedir. Belirli ko ü ullarda, bu e ü itlik özellikle otomatik ya ù murlama sistemlerine sahip binalarda meydana gelmesi pek olas × olmayan × s × oranlar ×