Yangın ve Güvenlik Dergisi 161. Sayı (Eylül 2013)

YANGIN ve GÜVENL ø K SAYI 161 9 TULUMBACI çal × ü malar × n × yönetmek, çal × ü anlara cesaret ve güven vermek de ù il, ayn × zamanda ya ù mac × l × ù × önlemek için de gerekliydi. Yang × n oldu ù u zaman binlerce insan birikir, yüzlerce evin yand × ù × , yüzler- ce insan × n öldü ù ü yang × nlarda kimileri yang × n × n söndürülmesine yard × m etmeye çal × ü × rken ve kimisi sadece yang × n × izlerken kimileri de ya ù ma pe ü indedir. Serseriler, berdu ü lar yang × n s × ras × nda panik içindeki halk aras × na kar × ü × rlar yanan evlerden, konaklardan e ü ya talan × na ba ü larlard × ve yang × n × “k × z × l bayram” olarak görürlerdi[5]. Yeniçeriler ve onlar × n do ù al bir uzant × s × olan tulumbac × lar da zamanla yozla ü m × ü ve bunlar aras × nda da ya ù mac × l × k yapanlar × n say × s × artm × ü t × r. Yang × n sonras × nda ald × klar × bah ü i ü lerle yetinmeyen tulumbac × lar, kimi zaman söndürme i ü leminden çok, yanan evi ya ù malamakla u ù ra ü × r hale gelmi ü ler- dir. Bu nedenle, Yeniçeri A ù as × ’n × n, 1826 y × l × nda Yeniçeri Oca ù × kapat × ld × ktan sonra Serasker’in olay yerinde bulunmas × , zab × ta kuvvetlerinin yang × nmahallini daha s × k × kont- rol alt × nda bulundurmas × n × sa ù l × yordu. Sultan II.Abulhamit, ba ü lang × çta askerle- rin e ü li ù inde büyük yang × nlara kat × l × rm × ü , ancak 1879 Eylül ay × nda kendisine kar ü × suikast haz × rland × ù × ndan sonra d × ü ar × fazla ç × kmam × ü , sadece Cuma günlerinde selaml × klara kat × lm × ü t × r [6]. Sultan II. Ab- dülhamit zaman × nda top sesi padi ü ah × n vehmine dokundu ù undan kule daha ev- vel telgrafla Y × ld × z’dan iradesini al × r ondan sonra ú cadiye’yemaytap yakard × [4]. Rag × p Akyava ü ’ × n anlatt × ù × na göre [7], yang × n felaketinin en ac × kl × s × n × Sultan II.Abdulhamit bizzat evlad × n × kaybetmek suretiyle tatm × ü oldu ù u halde, o da kendisini tahtac × l × ktan alamam × ü t × r. Y × ld × z Saray × nda oturdu ù u özel daire ba ü tan a ü a ù × ah ü apt × ve tamamen yand × . Sultan II.Abdulhamit uzun entari giy- mezmi ü , dizlerine kadar uzanan bir gömlek giyermi ü . Sebebi de efendilik zaman × nda evinde bir yang × n ç × km × ü , hatta o yang × nda büyük bir ac × ya u ù ram × ü , k × z × yanm × ü , ka- çarken de uyku sersemli ù i ile uzun entarisi ayaklar × na dola ü m × ü , dar kurtarm × ü kendini ate ü ten. O gündür bu gündür uzun enta- rilerinin eteklerini kestirirmi ü . Bir sadrazam × n sadareti esnas × nda fazla yang × n olursa bu durum sadrazam × n u ù ur- suzlu ù una yorumlanarak, sadrazam gö- revden al × n × rd × [8]. En kötüsü bu i ü e siyasetin kar × ü mas × yd × , çünkü yang × n her zaman hükümet kararlar × n × etkilemenin bir yolu olarak görülmü ü tü. Sadrazamdan mem- nun olmayan yeniçeri a ù alar × ; sadrazam × görevden ald × rmak için yang × n ç × kard × klar × da görülmü ü tür. Sultan I.Mahmut zaman × n- da görevden al × nan sadrazamSeyit Hasan Pa ü a, Diyarbak × r’daki görevine giderken Hadim kasabas × na u ù ram × ü ve oran × n müftüsü ile görü ü ürken, müftü Hasan Pa ü a hakk × nda hay × r dua edince Hasan Pa ü a ” bana hay × r dua fayda etmez ve benim günah × mbir türlü af olunmaz ” demi ü . Müf- tü ise küfürden ba ü ka af olunmaz günah yoktur deyince Pa ü a “ Ben yeniçeri a ù as × iken gece yang × n olsun derlerdi ben de makam için yang × n olsun isterdim, bazen yang × n kontrol edilemezdi, on bin belki daha fazla ev yanar insanlar ve hayvan- lar da telef olurdu ” diye kar ü × l × k vermi ü [7]. SadrazamDivitdar Mehmet Pa ü a’n × n yeni- çeri a ù as × yla aras × iyi olmad × ù × ndan dolay × günde iki defa yang × n ç × kard × ù × , nihayet bu hal sadrazam × n görevden al × nmas × na sebep oldu ù u belirtilmi ü tir[7]. Rag × p Akyava ü bir yaz × s × nda[9] ü öyle anlatmaktad × r: Sultan Abdulmecit, kedi- den tiksinirmi ü ve yang × ndan korkarm × ü Abdulmecit’in yang × n korkusu çocuklar × - na da geçmi ü . Son evlad × n × n geçirdi ù i yang × nda bulundumdu. Y × ld × z’daki büyük daireyi alevler sar × nca Hünkar entari ile Çad × r Kö ü küne atm × ü can × n × . Felakete ko ü an û eyhülislam Efendi’yi -giyecek bir ü ey kalmad × ù × için- o hal ile huzura kabul etmi ü ti. Biz de yandaki odada idik. Oda yar × m camekanla bölünmü ü oldu ù u için Padi ü ah ile û eyhülislam × n konu ü malar × n × i ü itiyorduk. Son Padi ü ah muntazam fakat akideli ve a ù dal × konu ü ur ve konu ü urken de muhatab × n × n yüzüne bakmaz, yere bakard × . Yang × n × n zuhurunu ü öyle anla- t × yordu: “ Yatt × ù × m × z odan × n alt × ndaki ner- dibandan (merdiven) ba ù teten (ans × z × n) ate ü -fe ü an (yay × lma-saç × lma) oldu ”. Halk, bu yang × nlar × daima bir u ù ursuz- lu ù a, bir musibete ba ù larlard × . Yang × n, bazan da fazla zevk ve safalar × n, israf- lar × n bir neticesi gibi say × l × rd × . 1754 te büyük Cibali yang × n × münasebetiyle bir ü air “ Vay ú stanbul’u yakt × fukaran × n ah × ” demi ü tir[4]. Kaynaklar 1. Gautier Theophile; “ Constantinop- le Of Today ”, Translated From The French By Robert Howe Gould, s.262, M.A.,1854. 2. Bareilles, Bertrand; “ ú stanbul’un Frenk ve LevantenMahalleleri, Pera-Galata- Banliyöler ”, s.65, Güncel Yay × nc × l × k, No:177, ú stanbul, 2003. 3. Pertusier, Charles; “ Promenades Pitto- resques dans Constantinople ”, cilt. II, s. 105, Paris, 1815. 4. û ehsuvaro ù lu, Haluk; “ As × rlar Boyunca ú stanbul, Saraylar × , Camileri, Abide- leri, Çe ü meleri ”; s.114, Cumhuriyet Gazatesi Yay × n × , ú stanbul, 1954. 5. Koçu, R. E., “ ú stanbul Tulumbac × lar × ”, Do ù an Kitapç × l × k, s.14, ú stanbul, 1981. 6. Jeno, Roncsik; “ Grof Szechenyi Ödön ”, Kiadta A Magyar Orszagos Tozolto Szövetseg, s.224 , Debrecen, 1938. 7. Akyava ü , A.R.; “ Asitane II, Evvel Zaman ú çinde ú stanbul ”, Yang × n Vaar, s.116 , Türkiye Diyanet Vakf × Yay × nlar × , Yay × n No:309, Ankara, 2000. 8. Uzunçar ü × l × , ú smail Hakk × ; “ Osmanl × Devlet Te ü kilat × ndan Kap × kulu Ocaklar × Ace- mi Oca ù × ve Yeniçeri Oca ù × ”, Cilt 1, s.84,Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1988. 9. Akyava ü , A.R.; “ Asitane II, Evvel Zaman ú çinde ú stanbul ”, ú lk Yang × n Son Yang × n, s.126 , Türkiye Diyanet Vakf × Yay × nlar × , Yay × n No:309, Ankara, 2000.