Yangın ve Güvenlik Dergisi 161. Sayı (Eylül 2013)

YANGIN ve GÜVENL ø K SAYI 161 TULUMBACI 8 Padi ü ah Gelmez Yang × n Sönmez Prof. Dr. Abdurrahman KILIÇ ú TÜ Makina Fakültesi Eskiden evleri, konaklar × ve saraylar × ah ü ap olarak yap × lan ú stanbul’da, s × k aral × klarla meydana gelen yang × nlarda binlerce ev yanar, can kayb × olu ü ur ve çok say × da hayvan telef olurdu. Küçük bir tedbirsizlikle ç × kan yang × nlar, k × sa bir zaman içinde ü eh- rin büyük bir k × sm × n × kül y × ù × n × haline getirir, bazen önü al × namayan yang × n dört, be ü koldan yay × l × p günlerce devam ederdi. ú stanbul yang × nlar × sadece binalar × küle çevirmek ve insanlar × yakmakla kalmaz, ayn × zamanda siyasal etkisi de olur, yan- g × n nedeniyle yeniçeri a ù alar × sürgüne gönderilir, sadrazamlar görevlerinden al × n × r, padi ü ahlar uykusuz kal × rd × . Önemli yang × nlarda; Padi ü ah × n, sadraza- m × n, yeniçeri a ù as × n × n ve di ù er üst düzey pa ü alar × n birebir olay yerinde bulunmalar × kurald × . Genel olarak önemli yang × nlar için, bir saatlik bir süre esas al × n × r, yang × n bir saatten fazla geni ü lemeye devam ederse Padi ü ah × n yang × n yerine gitmesi gerekirdi. Hareme giren Padi ü aha, yal- n × zca büyük bir yang × n varsa duyurulurdu, önemli bir yang × n d × ü × nda hiçbir haber verilmez ve hareme girilmezdi. Padi ü ah haremde olsa bile, yang × n ç × kt × ù × nda haremde kalmazd × . K × rm × z × lara bürünmü ü ve ayn × renkte türban giyen harem a ù as × , hareme usulca girer, kap × y × örten kuma ü × kald × r × r ve e ü ikte bir heykel gibi hiç k × m × l- damadan öylece durur sessiz bir ü ekilde beklerdi. Bu alev renkli hayaletin belirmesi Padi ü aha ú stanbul’da önemli bir yang × n oldu ù unu ve bir Padi ü ah olarak görevinin ba ü × na geçmesi gerekti ù ini hat × rlatmakt × [1]. Padi ü ah × n gözü k × rm × z × lar içindeki bu adama ili ü ince, tüm keyfi kaçar ve kalkar üstünü giyerdi. Bu genel inan × ü × n ne kadar gerçek oldu ù unu belirlemek zor, ancak Padi ü ah × n ve devletin di ù er büyüklerinin önemli yang × nlarda her zaman olay ye- rinde bizzat bulunduklar × kabul görmü ü bir gerçektir. Ne zaman yang × n tehlikeli bir ya- y × lma e ù ilimi gösterse, padi ü ah söndürme çal × ü mas × yapanlar × cesaretlendirirdi[2]. Halk padi ü ah gelirse yang × n × n söndürü- lece ù ine inan × rd × . Padi ü ah, ate ü e at × lan cesur söndürücülere bah ü i ü da ù × t × r ve yang × n × n, kendisinin durdu ù u noktadan önce sona erdirilmesini isterdi. Baz × tulum- bac × lar × n bah ü i ü almak için kas × tl × olarak yang × n × geni ü lettikleri ve yang × n × söndür- mek için Padi ü ah × bekledikleri de olurdu. Bazen, bol bah ü i ü koparmak maksad × yla su yerine ya ù serpmekle yang × n × daha çok alevlendirdikleri görülmü ü tür[3]. Halk aras × nda, Padi ü ah gelince bütün sorum- lular × n yang × n yerine gelece ù ini, Padi ü ah × n gözüne girmek için çaba sarf edilece ù ini ve Padi ü ahtan bah ü i ü bekleyenlerin canla ba ü la çal × ü acaklar × n × bildikleri için “ Padi ü ah gelmez yang × n sönmez ” deyimi ve “ Pa- di ü ah yang × na gelirse ate ü söner ” inan × ü × yayg × nla ü m × ü t × r. Önemli yang × nlarda, sadrazamla yeniçeri a ù as × n × n yang × n mahalline gitmeleri zo- runluydu. Yang × n ç × k × nca, Padi ü ah gelme- den, öncelikle sadrazamla yeniçeri a ù a- s × n × n yang × n yerine gitmeleri ve söndürme hususunda tedbirler almalar × önemliydi. Sadrazamla ve di ù er görevlilerin padi- ü ahtan sonraya kalmalar × durumu ceza gerektirirdi. Eskiden Sarayda ve Bab × âlide de tulumbalar bulunur, sadrazam yang × - na gitti ù i vakit Bab × âli’deki tulumbalar da götürülürdü. Yeniçeri A ù as × , sadrazamdan da önce giderdi. Kule tepesinde bek- leyen gözcüler, bir yang × n ba ü lang × c × n × görür görmez a ü a ù × ya bir m × zrak atarak nöbetçiyi harekete getirirler, o da duru- mu derhal A ù a’ya bildirirdi. A ù a, daima haz × r bulundurulan at × na binerek yang × n mahalline yeti ü irdi[3]. Ayn × zamanda da mimarba ü × ile, dülger kalfalar × da yang × n mahallinde bulunur- lard × . Bunlar y × k × lmas × gereken binalar × y × k- t × r × rlar ve böylece yang × n × n geni ü lemesini önleme ù e çal × ü × rlard × . Deniza ü × r × yang × nlar- da iki ate ü kay × ù × kullan × l × r ve bunlarla kar ü × sahile geçilirdi. Ayr × ca ü ehrin sakalar × da yang × n ç × kt × ù × vakit i ü lerini b × rak × p yang × n mahalline gitme ù e ve tulumbac × lara su ta ü × ma ù a mecburdular[4]. Üst düzey yöneticilerin yang × n yerine gelmelerinin nedeni, sadece söndürme