Güvenle Nefes Alın

Güvenle Nefes Alın

3 Aralık 2014 Çarşamba / 14:01 | İŞ GÜVENLİĞİ | Yorumlar

Solunum koruması eski Romalılardan beri, ilk olarak kendilerini madenlerdeki kurşun tozlarından korumak için hayvanların sidik torbalarının giyilmesiyle başladı.  Birinci yüzyıla kadar geri gidildiğinde yazar ve filozof büyük Plinius’un kırmızı tozdan korunmak için bir filtre tarif ettiği söylenmektedir. Leonardo Da Vinci’nin de kimyasal savaş etmenlerine karşı soluma koruma cihazlarıyla ilgilendiği ve ıslak bezler tavsiye ettiği belirtilmektedir.

16. yüzyılda, Agricola madenlerde kullanılmak üzere gaz maskesi benzeri cihazları tarif etmektedir. ABD’de 16. ve 18. yüzyıllarda soluma koruması incelemeleri yangın hizmetleri üzerine yoğunlaşmıştı. İtfaiyecilerin genellikle sakallı olması istenirdi ve itfaiyeciler duman dolu bölgelere girmeden önce sakallarını suyla ıslatırlar ve dişlerinin arasına sıkıştırırlardı. Bu şekilde sakallarının havada yüzen büyük parçacıkları süzmesini sağlarlardı.

20. yüzyılda, teknoloji ilerledikçe, yürürlükteki yönetmelikler işçilerin, özellikle tehlike sınıfı yüksek olan madencilik gibi alanlarda, güvenlik ve sağlıklarını korumak için daha kapsamlı hale getirildi.  Birçok noktada bu yönetmelikler yeniliklerin de ortaya çıkmasında itici güç oldular. Bu da kuralların, yönetmeliklerin sınırlarının genişlemesine ve sonuçta yönetmeliklerde değişmelere neden oldu.

Bazı durumlarda, yönetmeliklerin giderek ilerlemesi teknolojilerin gelişmesi için itici güç oldu ve şirketleri yeni, modern teknoloji ürünü Solunum Koruma Cihazları geliştirmelerini teşvik etti. Etkin bir yönetmelik kültürü olmayan ülkelerde işçiler ve vatandaşlar kendi sağlıklarını korumak için önlem almakta, hiçbir şey yoksa da geçici çözümlerle solunum problemlerine çare üretmeye çalışmaktadır  (Herris, 2009)[i].

Kontrol Hiyerarşisi

Solunum Koruma Cihazları bireysel olarak kullanan şahsı işyeri havasında bulunan zararlı maddeleri solumaktan koruyan kişisel koruyucu ekipmanların bir tipi olarak kabul edilirler. Solunum Koruma Cihazları, sadece ortama maruz kalmada yeterli kontrolün başka herhangi bir vasıtayla sağlanamadığı durumda kullanılmalıdır, başka bir ifadeyle kontrol önlemleri hiyerarşisi, ortadan kaldırma, yerini alma, mühendislik kontrolleri, idari kontrollerden sonra kişisel koruyucu ekipmanlar gelmektedir.

İşverenlerin öncelikle tehlikeyi kaynağında ortadan kaldırmaya çalışmaları gerekir. Solunum Koruma Cihazları sadece diğer tüm makul olarak uygulanabilir kontrol önlemleri alındıktan sonra kullanılmalıdır. Kişisel koruyucu ekipmanlar son çare olarak kabul edilmelidir zira sadece kullananı korumaktadır, arıza yapmaya veya hatalı kullanıma yatkındır, örneğin işe uygun Solunum Koruma Cihazları takmamak veya maske takan çalışanın ortamda tehlike var kaygısını uyandırması gibi.

Gaz Maskeleri

Gaz maskeleri kirlenmiş havanın solunmasını önler ve iki ana grupta sınıflandırılabilir, hava temizleyenler ve hava verenler. Hava temizleyen gaz maskeleri işyerinden gelen kirli havayı solumadan önce filtre etmek ve temizlemek için tasarlanmışlardır. Bunlar ya kullanıp atılan gaz maskeleri ve atılan filtreli tekrar kullanılabilen olarak bulunmaktadır. Hava sağlayan gaz maskeleri genellikle riskin yüksek olduğu ortamlarda, örneğin oksijensiz ve kapalı ortamlar için uygundur.

Bilinmeyen bir tehlike hava ile sürükleniyorsa, yüksek kaliteli bir gaz maskesi kullanılması esastır. İlave olarak, uygun soluma korumasını seçmek için, ilk olarak ortamda mevcut olan kirleticilere ve kullanım sınırlamalarıyla beraber uygulama şartlarına dikkat edilmelidir. Solunum Koruma Cihazlarını seçerken cihazların yürürlükteki standartlara uygunluğunu sağlamak gereklidir.

İlave olarak her bir gaz maskesinin koruma seviyesi de bilinmelidir. Doğru SKC seçilmesi aşağıdaki sorular dahil birçok etmene bağlıdır:

·          Havada bulunan kirleticiler nelerdir?

·          Havada bulunan kirleticilerin yoğunlukları nedir?

·          Yapılması gereken veya üstlenilen görev nedir?

·          İşçi verilen Solunum Koruma Cihazlarını takabilir mi?

Birçok durumda, imalatçılar, ithalatçılar, kimyasal madde tedarikçilerine ve kullanılan kimyasalın güvenlik bilgi sayfasına ve bunun yanında SKC imalatçı ve tedarikçilerine danışabilir ve gerekli Solunum Koruma Cihazları hakkında uygun bilgiler sağlayabilir. Bazı Solunum Koruma Cihazlarını imalatçı ve tedarikçilerinin seçim hakları mevcuttur. Bunların yardımıyla özel kirleticilere uygun gaz maskesi ve filtre seçilebilir.

Uygulama kuralları, şartnameler, endüstri standartları ve kılavuzları gibi dokümanlar da uygun Solunum Koruma Cihazlarını seçmek için gerekli bilgileri verebilir.

Eğer ortam hakkında bir şüphe varsa doğru Solunum Koruma Cihazının belirlenmesi için atmosferik kontrol yapılması gerekebilir.  Birçok tipte gaz maskesi mevcut olduğundan, atmosferik kontrol verilen bir iş faaliyeti için uygun solunum koruma seviyesinin seçilmesi bilinçli bir karar verilmesinde yardımcı olabilir.

Solunum Koruma Cihazlarına tipik olarak aşağıdaki faaliyetlerde ihtiyaç duyulur:

·          Düzenli aralıklarla yapılmayan veya kısa süreli operasyonlar, örneğin inceleme ve bakım,

·          Yerin sürekli olarak değiştiği dolayısıyla yerine sabit mühendislik kontrollerin uygulanamadığı,

·          Mühendislik kontrollerinin olduğu ancak bunların havadaki kirliliği güvenli seviyelere düşüremediği durumlarda,

·          Kapalı alanlara girişlerde.

Kişisel Koruyucu Ekipmanlar tehlikeli maddelere maruz kalmada en az etkili kontrol cihazlarıdır. Solunum Koruma Cihazlarını bir ara kontrol önlemi olarak kullanılabilse de, biraz önce belirtildiği gibi işverenler işyerinde havadaki kirliliği kaynağında ortadan kaldırmalı veya en aza indirmelidir. Bunun mümkün olmadığı veya uygulamasının yapılamayacağı yerlerde aşağıda belirtilen kontrol metotları uygulanmalıdır:

·          Yerine koyma- Daha az zararlı bir madde kullanılabilir mi, veya madde daha az zararlı bir formda kullanılabilir mi?

·          İzolasyon- Proses operatörden ayrılabilir mi?

·          Mühendislik kontrolleri- Tesise havalandırma koyulabilir mi veya tesis ve makinalar kirleticileri alıcı şekilde tadil edilebilir mi?

·          İdari kontroller- Görev için harcanan zaman azaltılabilir mi?

Bu kontrol önlemlerinin alınmasına rağmen Solunum Koruma Cihazlarına hala ihtiyaç duyuluyorsa, duruma uygun bir gaz maskesi diğer kontrollerle birlikte kullanılabilir. Ancak, SKC giyilmesi işyerinde havada bulunan kirleticilere karşı maruz kalmayı kontrol için aranan çözümlerde kesin veya uzun vadeli bir önlem olarak görülmemelidir.

Solunum Koruma Cihazları kullanımına gelindiğinde burada hayret uyandıran durum da bazı işçilerin bir filtre veya aspiratörü değiştirme zamanının geldiğine kendi koklama duyularına daha fazla güvenerek karar vermeleridir.

Bu uygulama teşvik edilmez veya desteklenmez, zira:

·          Bazı gazlar kokusuzdur ve duyularla algılanamaz.

·          Bazı kişiler kirlilik yapıcıları kokuyla ayırt edemez.

·          Kirleticiler düşük yoğunluk seviyelerinde tehlikeli olabilirler ve işçi koku olarak algıladığı zaman zaten tehlikeli olacak seviyede kirleticiye maruz kalmış olabilir.

Solunum Koruma Cihazlarının diğer dezavantajları:

·          Bir SKC uzun vadeli bir kontrol önlemi olarak yerleştirilirse, işveren için sürekli bir idari kontrol gerektiren ve masraf yapılması ihtiyacı olan bir etmen olur, bu özellikle çok sayıda insanın SKC giymesi gerektiğinde doğrudur.

·          SKC giyilmesi özellikle yaz aylarında rahatsız edicidir.

·          SKC giyilmesi görevin yerine getirilme performansında düşme yapar. Örneğin, görme ve hareket etme kabiliyetini azaltır ve kişinin nefes alma sayısını artırır.

·          Cihazın doğru takıldığını kontrol etmek için sürekli denetim gerektirir.

·          Cihaz için düzenli olarak bakım yapılmalıdır; örnek, depolama, temizlik, kontrol ve filtre temizlemek/yenilemek.

Uygulanabildiği takdirde imalatçıdan satın alınan SKC’nin komple sistem olarak test edildiği ve yürürlükteki standartlara uygun olduğu teyidi hakkında daima bilgi istenmelidir. SKC’nin herhangi bir parçasında imalatçının bilgisi ve izni olmadan değişiklik yapmayın, aksi halde cihazın güvenlik özellikleri geçersiz olur. 

Soluma Tehlikeleri

Solunum sistemi havayı temizlemek ve arıtmak için sürekli olarak çalışmaktadır. Bazı meslek faaliyetleri ve ortamı vücuda nefes alındığında ağız ve burundan girecek maddelerin tehlikesine karşı koruma sağlamak üzere tasarlanmış ilave koruma cihazlarına ihtiyaç gösterir. Birçok hava kaynaklı tehlikeler görünür değildir, kokusuzdur ve şüphelenmeyen çalışan için hava tehlikesi olarak görülebilir.

Solunum tehlikeleri içinde tozlar, duman, nem buharı, buğu, gazlar, uçucu madde buharları ve oksijeni az ortamlar sayılır. Soluma korumasının niçin önemli olduğunu anlamak için her bir tehlikenin özellikleri aşağıdaki bölümlerde belirtilmiştir:

Toz, Duman ve Buğu

Toz, duman ve buğu havada asılı duran çok ince parçacıklardır. Toz kumlama, zımparalama, ezme ve kırma gibi işlemlerin sonunda katı maddeler parçalandığında ortaya çıkar.

Duman metal eridiğinde, buhar hale geçtiğinde daha sonra süratle soğuduğunda havada sürüklenen çok ince parçacıklar oluşturarak meydana gelir. Kaynak ve ocak çalışması duman meydana getiren faaliyetlerdir.

Buğu genelde püskürtme, karıştırma veya temizleme faaliyetlerinde meydana gelen ince sıvı damlacıklarıdır. Buğu içinde birkaç tehlikeli madde bulundurabilir.

Tehlikeli tozlar, dumanlar veya buğu solunduğu zaman solunum sistemi içinde tutulur, tahriş, kısa ve uzun vadeli sağlık problemleri yaratabilir hatta ölüme bile neden olabilir.

Gaz ve Buhar

Gazlar ve buhar havada karışmış halde bulunan görülmeyen kirleticilerdir. Gazlar oda sıcaklığında uçucu hale gelen maddelerdir. Genellikle yüksek sıcaklıktaki işlemlerde kimyasal bir süreç sonucunda meydana gelir. Gazlar süratle sürüklenir, kaynakları hızla izlenemez hale gelir.

Buhar sıvı veya katılar buharlaştığında meydana gelir. Tipik olarak solventler, boya veya son kat işlemleri sırasında oluşur. Toz, duman veya buğu benzeri tehlikeli gazların veya buharın solunması solunum sistemini tahriş eder, kısa ve uzun vadeli sağlık problemleri yaratabilir hatta ölüme bile neden olabilir.

Oksijen Eksikliği

Oksijen eksikliği havada oksijenin azalmasıdır. Kimyasal reaksiyonlar, yangın veya diğer gazların yer değiştirmesiyle sebep olabilir. Kapalı, havalandırmanın sınırlı veya olmadığı yerlerde anaerobik bakterilerin gelişmesi ve paslanan metallerin oksidasyona uğraması oksijeni yetersiz atmosfere neden olabilir. Oksijen havanın küçük bir yüzdesini oluşturur. Soluduğumuz havanın %21’i kadardır. Buna rağmen oksijen seviyesi &19,5 altına düştüğünde hayatı tehdit eden sağlık problemleri süratle oluşmaya başlar.

Oksijen eksikliği bilinç kaybına veya birkaç dakika içinde ölüme neden olabilecek çok ciddi bir durumdur.

Solunum Koruma Programı

Solunum korumasının önemli bir unsuru da kullanıcının kabul etmesidir. Yani, SKC dağıtılmadan önce kullanılmasını sağlamak için planlar yapılmalıdır. Bu planlar içinde çeşitli SKC üreticileriyle konuşmak, değişik gaz maskesi numunesi temin etmek ve çalışanlarla konuşmak sayılabilir. İşverenler SKC takanların giymenin kolay olduğu ve aynı zamanda en iyi uyma ve koruma sağlayan gaz maskesi seçmelerine imkan sağlamalıdır.

Doğru SKC seçildikten sonra bir sonraki adım SKC’nin doğru olarak takılıp korunmasını sağlayacak bir solunum koruma programı uygulamaya koymaktır.

Aşağıdaki bölümler bir solunum koruma programının içerebileceği ana elemanları belirtmektedir:

İşçinin SKC giyebilmesini sağlamak için:

·          Yüzünde sakal olan erkek çalışanlar gaz maskesi taktıklarında yüzlerinde gaz maskesi tam bir sızmaz ortam sağlamayabilir.

·          Çalışanın fiziksel ve psikolojik olarak gaz maskesi takabilecek kabiliyette olduğu belirlenmelidir.  Tıbbi kontroller solunum, kalp rahatsızlığı, kapalı yerde bulunma korkusu (klostrofobi)  gibi rahatsızlıkları taramalıdır.

Temizleme ve depolama tesisleri temin etmek:

·          Filtreler, özellikle organik buhara koruyanlar, filtrenin kullanım ömrünü en üst seviyeye çıkartmak için kullanılmadıkları zamanlarda hava sızmaz konteynırlarda bulundurulmalıdır.

·          Gaz maskelerini temizleme ve saklamanın doğru usulünü öğrenmek için imalatçının kılavuzuna başvurun.

Solunum Koruma Cihazlarını düzenli olarak arıza bozukluk kontrolüne tabi tutun:

·          Değişebilir parçalar örneğin, valfler, şeritler ve filtreler hazır olmalıdır.

·          Hava sağlayan maskelerde kullanılacak kompresörler kullanana sağladıkları solunum havasının gereken kalitede olması için düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Eğitim:

·          İşverenlerin cihazların doğru kullanım ve bakımıyla ilgili ihtiyaca göre eğitime ihtiyaçları olacaktır.

·          Özellikle işverenler gaz maskesini doğru olarak taktıklarını gösterebilmeli ve oturma kontrolleri olarak bilinen sızma olup olmadığını kontrol edebilmelidir.

Bakım kayıtlarının tutulması:

·          Kayıt tutma ile ilgili ayrıntılar kullanılan SKC ve kullanım amacına göre değişir. Bu ayrıntılar cihazın ayrıntılı bir kütük defterinin tutulmasından sadece açıldığı zaman filtre üzerine tarih yazmaya kadar farklılık gösterir. Kullanıp atılan gaz maskeleri için bir kayıt tutulmasına gerek yoktur.

Bazı ülkelerde şirketlerin SKC seçerken resmi olarak uymak zorunda oldukları uygunluk şartlarına ait mevzuat vardır. İşverenler makul derecede mümkün olduğunca hayat için bir tehlike arz etmeyen çalışma ortamı bulundurmaları gerekir. Mevzuat aynı zamanda çalışana, taşeronlara ve çalışanlarına uygulanan görevleri de gösterir.

Çalışanlar herhangi bir sağlık ve güvenlik mevzuatı şartına uymak için işlemlerin yapıldığı yerlerde işverenle işbirliği yapmalıdır. Kapalı mekanlar, asbestos kullanımı, kurşun ve tehlikeli maddeler için iş sağlığı ve güvenlik yönetmelikleri aynı zamanda bir işverenin Solunum Koruma Cihazları kullanılmadan önce nasıl bir risk kontrol süreci uygulayacağını da ortaya koymaktadır.

Gelecekteki Sınırlar

Bazı gelişen ülkelerde gaz maskesi performansı veya kullanımıyla ilgili yürürlükte olan standartlar yoktur. Buna rağmen işverenler, çalışanlar ve hükümet kurumları arasında giderek artan meslek sağlığı ve güvenlik konuları bilinci sayesinde gaz maskesi y&o